Khám lâm sàng và sinh hiển vi giác mạc người hiến tặng trong ngân hàng mắt

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Chương 33 trong sách Corneal Surgery (2009) trình bày quy trình đánh giá mô giác mạc người hiến tặng, nhấn mạnh vai trò của ngân hàng mắt trong việc đảm bảo chất lượng mô trước khi phẫu thuật. Việc đánh giá mô giác mạc là bước kiểm soát chất lượng quan trọng nhất mà phẫu thuật viên cần tin tưởng vào đội ngũ ngân hàng mắt, vì hầu hết phẫu thuật viên không có điều kiện thực hiện đánh giá chi tiết tại phòng mổ.

Quy trình thu thập mô

Mô giác mạc người hiến tặng được thu thập thông qua ba kỹ thuật chính: (1) Cắt rìa củng mạc tại chỗ (in situ) và chuyển ngay vào môi trường bảo quản; (2) Lấy toàn bộ nhãn cầu và bảo quản trong buồng ẩm; (3) Lấy toàn bộ nhãn cầu sau đó cắt rìa củng mạc tại phòng thí nghiệm. Việc cắt rìa củng mạc tại chỗ ngày càng phổ biến do giảm ma sát với nhân viên nhà tang lễ và tăng tính thẩm mỹ cho người hiến. Tuy nhiên, kỹ thuật này có nhược điểm là khó thực hiện đánh giá sinh hiển vi (slit-lamp biomicroscopy) tại chỗ nếu không có thiết bị cầm tay, đồng thời làm mất cơ hội sử dụng phần củng mạc phía sau cho các mục đích nghiên cứu hoặc bảo quản khác.

Khám thực thể người hiến tặng

Kỹ thuật viên ngân hàng mắt phải thực hiện kiểm tra toàn diện người hiến để sàng lọc các yếu tố nguy cơ hành vi và bệnh lý. Quy trình bao gồm kiểm tra dấu vết tiêm chích ma túy, sẹo, hình xăm, tổn thương da, và các vùng như bẹn, bộ phận sinh dục để tìm dấu hiệu bệnh lây truyền qua đường tình dục. Việc kiểm tra này là bắt buộc để đảm bảo an toàn sinh học cho người nhận mô.

Khám tại chỗ nhãn cầu và hốc mắt

Kiểm tra hốc mắt giúp đánh giá mức độ chấn thương trước khi tử vong. Kỹ thuật viên cần kiểm tra mi mắt, lông mi để tìm dấu hiệu nhiễm trùng như lẹo, mụn mủ hoặc viêm kết mạc. Đối với kỹ thuật cắt rìa củng mạc tại chỗ, việc khám bằng đèn pin (penlight examination) là cực kỳ quan trọng để phát hiện các tình trạng như phẫu thuật tiền phòng trước đó, sẹo củng mạc, hoặc các khối u tiền phòng mà việc khám mô đã cắt rời tại phòng thí nghiệm không thể phát hiện được.

Khám đại thể và sinh hiển vi

Khám đại thể tại chỗ sử dụng đèn pin để đánh giá phù biểu mô, đục giác mạc, độ sâu tiền phòng và các bất thường hình dạng. Khi khám tại phòng thí nghiệm, kỹ thuật viên sử dụng sinh hiển vi để đánh giá hệ thống từ biểu mô đến nội mô. Cần lưu ý rằng phù nề giác mạc có thể làm xuất hiện các nếp gấp màng Descemet (Descemet’s membrane detachment), gây khó khăn cho việc đánh giá nội mô. Việc sử dụng ánh sáng phản chiếu (retroillumination) giúp phát hiện các khiếm khuyết trong nhu mô mà ánh sáng xiên có thể bỏ sót.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kỹ thuật thu thậpCắt rìa củng mạc tại chỗ, lấy toàn bộ nhãn cầu, cắt rìa củng mạc tại phòng thí nghiệm
Thể tích môi trường bảo quảnKhoảng 20 mL
Nhiệt độ bảo quản hypothermic4°C
Nhiệt độ bảo quản organ culture30°C đến 37°C
Đường kính nút giác mạc8-8.5 mm
Bình luận: Thông tin theo Reinhart, 2009; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá nội mô, tuy nhiên cần lưu ý rằng specular microscopy chỉ lấy mẫu một phần nhỏ diện tích nội mô, do đó không thể đại diện hoàn toàn cho toàn bộ diện tích giác mạc. Việc phát hiện các phẫu thuật khúc xạ cũ như LASIK vẫn là một thách thức lớn đối với ngân hàng mắt.

Các điểm cần lưu ý để thay đổi thực hành:

  • Luôn kiểm tra kỹ tiền sử phẫu thuật khúc xạ và đeo kính áp tròng của người hiến để sàng lọc các bất thường giác mạc.
  • Sử dụng ánh sáng phản chiếu (retroillumination) để phát hiện các đục nhu mô kín đáo.
  • Đánh giá kỹ màng Descemet để phát hiện các vết rách hoặc bong nhỏ do quá trình cắt mô.
  • Luôn ghi chép đầy đủ thời gian tử vong, thời gian làm lạnh và thời gian vận chuyển vào hồ sơ đánh giá.
  • Sử dụng sinh hiển vi như công cụ chính, coi hiển vi nội mô (specular microscopy) là công cụ bổ trợ.

Tài liệu tham khảo:

Reinhart WJ, 2009, Gross and slit-lamp examination of the donor eye, Corneal Surgery, 293-299.

Xem thêm