Giới thiệu
Kỹ thuật Descemet’s Stripping Automated Endothelial Keratoplasty (DSAEK) là phương pháp thay thế cho phẫu thuật xuyên giác mạc (Penetrating Keratoplasty - PKP) trong điều trị bệnh lý nội mô giác mạc, với kết quả thị lực vượt trội so với PKP theo tài liệu của Gorovoy (2009). DSAEK tập trung vào việc thay thế lớp nội mô bị bệnh, tránh được các biến chứng liên quan đến vết mổ xuyên thấu và chỉ khâu dài hạn, từ đó mang lại sự phục hồi thị lực nhanh chóng và chất lượng cao cho bệnh nhân.
Góc nhìn lịch sử
PKP đã là tiêu chuẩn chăm sóc trong hơn 50 năm qua, tuy nhiên kết quả thị lực thường không ổn định, khó dự đoán và phục hồi chậm do loạn thị, các vấn đề về bề mặt giác mạc và nguy cơ nứt vết mổ. Sự phát triển của DSAEK bắt nguồn từ công trình của Dr. Gerritt Melles với kỹ thuật Posterior Lamellar Keratoplasty (PLK), sau đó được cải tiến bởi Dr. Mark Terry thành Deep Lamellar Endothelial Keratoplasty (DLEK). Bước ngoặt quan trọng là việc thay thế kỹ thuật bóc tách thủ công bằng kỹ thuật bóc tách màng Descemet (Descemet’s stripping), giúp loại bỏ hoàn toàn các thao tác bóc tách thủ công, tạo ra kết quả phẫu thuật nhất quán và có thể tái lập.
Lựa chọn bệnh nhân
DSAEK được chỉ định cho các bệnh lý nội mô giác mạc, trong đó loạn dưỡng Fuchs là nhóm bệnh nhân lớn nhất, tiếp theo là bệnh lý giác mạc bọng giả thể thủy tinh (Pseudophakic/Aphakic Bullous Keratopathy - P/ABK) và thất bại mảnh ghép nội mô trước đó. Tất cả bệnh nhân phải là người đã phẫu thuật thể thủy tinh (pseudophakic) với kính nội nhãn (Intraocular Lens - IOL) đặt trong bao. Đối với bệnh nhân còn thể thủy tinh (phakic), cần thực hiện lấy thể thủy tinh trước hoặc trong cùng đợt nếu giác mạc đủ trong. Phẫu thuật nên được thực hiện đơn lẻ, không kết hợp với các thủ thuật khác.
Điều trị tiền phẫu
Bệnh nhân được sử dụng kháng sinh fluoroquinolone thế hệ 4, 4 lần/ngày vào ngày trước phẫu thuật. Trong phòng mổ, sử dụng betadine 10% sát khuẩn, gây tê tại chỗ bằng xylocaine jelly 2% và an thần tĩnh mạch. Đồng tử được giữ nguyên trạng, không gây co hay giãn. Việc đánh dấu giác mạc bằng marker 9 mm giúp xác định kích thước mảnh ghép donor, thường là 9 mm trừ khi marker tiến sát đến rìa 2 mm thì chọn kích thước nhỏ hơn (8.5 mm hoặc 8.75 mm).
Kỹ thuật chuẩn bị mảnh ghép và phẫu thuật
Mảnh ghép donor được cắt bằng hệ thống ALTK với đầu keratome 300, đảm bảo vành mảnh ghép 16 mm. Sau khi bóc tách, mảnh ghép được đặt trên khối cắt và trephine mặt nội mô hướng lên trên. Tại mắt bệnh nhân, thực hiện các đường rạch cạnh rìa và đường rạch chính 2.75 mm. Màng Descemet được bóc tách 2-3 mm trong vài giờ đồng hồ, sau đó loại bỏ bằng dụng cụ hút. Mảnh ghép được gấp dạng "taco" (gấp 60/40), đưa vào tiền phòng bằng kẹp Goosey, sau đó làm sâu tiền phòng bằng BSS và cố định mảnh ghép bằng bóng khí.
Chăm sóc hậu phẫu ngày 1
Khám bằng đèn khe (slit lamp) để xác định vị trí mảnh ghép. Nếu có hiện tượng bong mảnh ghép (donor dislocation), cần thực hiện bơm bóng khí lại dưới kính hiển vi. Mục tiêu phẫu thuật là đạt tỷ lệ bong mảnh ghép dưới 5%. Chế độ thuốc hậu phẫu bao gồm kháng sinh và prednisone 4 lần/ngày trong 3 tháng, sau đó giảm dần đến tháng thứ 6. Bệnh nhân có đáp ứng với steroid có thể cần giảm liều nhanh hơn hoặc chuyển sang Lotemax.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bong mảnh ghép mục tiêu | Dưới 5% |
| Tỷ lệ bệnh nhân đạt thị lực 20/40 (tuần 6) | Trên 80% |
| Tỷ lệ bệnh nhân đạt thị lực 20/40 (tuần 12) | Trên 90% |
| Tỷ lệ bệnh nhân đạt thị lực 20/20 (tháng 6-12) | 16% |
| Thời gian theo dõi sau phẫu thuật | Tài liệu không nêu |
Bình luận: Thông tin theo Gorovoy (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật DSAEK đòi hỏi sự tỉ mỉ trong việc căn chỉnh mảnh ghép và quản lý bóng khí để tránh bong mảnh ghép. Hạn chế chính của kỹ thuật này là nguy cơ bong mảnh ghép và các biến chứng liên quan đến nội mô. Việc sử dụng các thế hệ kính nội nhãn mới và kỹ thuật bóc tách màng Descemet hiện đại đã cải thiện đáng kể kết quả so với các báo cáo ban đầu.
- Luôn kiểm tra kỹ vị trí mảnh ghép donor vào ngày hậu phẫu đầu tiên bằng đèn khe.
- Sử dụng kỹ thuật bơm bóng khí lại (re-bubbling) ngay khi phát hiện bong mảnh ghép để bảo vệ tế bào nội mô.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về nguy cơ nhiễm trùng, thất bại mảnh ghép và tăng nhãn áp trước khi phẫu thuật.
- Tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ giảm liều steroid để tránh biến chứng tăng nhãn áp do steroid.
- Ưu tiên thực hiện DSAEK như một phẫu thuật đơn lẻ để tối ưu hóa kết quả thị lực.
Tài liệu tham khảo:
Gorovoy MS, 2009, Surgical technique for DSAEK—Descemet’s stripping automated endothelial keratoplasty, Corneal Surgery, Section 4, 561-564.