Kỹ năng giao tiếp trong thực hành nhãn khoa lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Kỹ năng giao tiếp hiệu quả là yếu tố then chốt trong thực hành nhãn khoa, giúp tăng tỷ lệ giữ chân bệnh nhân, tăng số lượng bệnh nhân được giới thiệu và giảm thiểu các vụ kiện tụng liên quan đến sai sót y khoa (Elliott, 2014). Sự hài lòng của bệnh nhân có mối liên hệ chặt chẽ với khả năng của bác sĩ trong việc giải thích chẩn đoán, tiên lượng và kế hoạch điều trị bằng ngôn ngữ đơn giản, không chuyên môn, đồng thời thể hiện sự trung thực, thấu cảm và kỹ năng lắng nghe tốt.

Chuyển đổi bệnh nhân lo âu thành bệnh nhân hài lòng

Sự lo âu trước khi khám (pre-consultation patient anxiety) làm giảm khả năng giao tiếp, hạn chế sự chú ý, khả năng ghi nhớ thông tin và tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Các nguyên nhân gây lo âu bao gồm: nỗi sợ mất thị lực, chi phí kính và kính áp tròng, sợ mắc sai lầm trong quá trình khúc xạ chủ quan, sợ tăng độ cận/viễn, sợ không còn đeo được kính áp tròng, khó khăn trong thích nghi với kính mới và sợ bị đánh giá là thiếu hiểu biết. Để xây dựng mối quan hệ (rapport), bác sĩ cần cung cấp thông tin trước khi khám, tạo môi trường chờ thoải mái, duy trì vẻ ngoài chuyên nghiệp, chào hỏi bằng tên, đảm bảo tư thế ngồi ngang tầm mắt và sử dụng các câu hỏi mở để bắt đầu bệnh sử.

Hồ sơ bệnh án và ghi chép

Việc ghi chép đầy đủ mọi kết quả kiểm tra là bắt buộc vì lý do pháp lý; nếu không được ghi lại, về mặt pháp lý, kết quả đó được coi là chưa thực hiện. Hệ thống ghi chép SOAP (Subjective, Objective, Assessment, and Plan) thường được các bác sĩ nhãn khoa có kinh nghiệm sử dụng để định hướng vấn đề. Hệ thống máy tính giúp tránh tình trạng hồ sơ không đọc được hoặc bị mất, tuy nhiên có nhược điểm là khó phác thảo các đặc điểm như đục thủy tinh thể hoặc hình thái nhuộm fluorescein nếu không có ảnh kỹ thuật số.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ người trên 65 tuổi ngã ít nhất 1 lần/nămKhoảng 33%
Tỷ lệ tử vong do tai nạn ở người trên 65 tuổi do ngãHơn 80%
Khoảng cách ngồi khám bệnh nhânKhoảng 1 m
Mức độ đọc hiểu khuyến nghị cho hướng dẫn bằng văn bảnTuổi khoảng 8-12

Bệnh sử

Bệnh sử là nền tảng của một buổi khám mắt. Quy trình bao gồm: xác định lý do khám (Chief Complaint - CC) sử dụng kỹ thuật LOFTSEA (Location, Onset, Frequency, Type, Severity, Self-treatment, Effect, Associated factors), kiểm tra tình trạng đeo kính/kính áp tròng, kiểm tra triệu chứng, tiền sử nhãn khoa và gia đình, thông tin sức khỏe tổng quát, nghề nghiệp, sở thích và tóm tắt bệnh sử. Bác sĩ cần lưu ý các câu hỏi về tiền sử ngã và hút thuốc lá, đặc biệt ở bệnh nhân cao tuổi hoặc có nguy cơ mắc bệnh thoái hóa điểm vàng và đục thủy tinh thể.

Bình luận: Thông tin theo Elliott (2014); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng các từ viết tắt chuẩn (như Px, Rx, CC, DV, NV) là cần thiết để tiết kiệm thời gian ghi chép mà vẫn duy trì giao tiếp mắt với bệnh nhân. Hạn chế của việc ghi chép quá vắn tắt là có thể gây khó hiểu cho đồng nghiệp sau này.

Thảo luận về chẩn đoán và kế hoạch quản lý

Khi thảo luận, bác sĩ cần sử dụng ngôn ngữ đơn giản, không chuyên môn (non-technical language). Đối với các chẩn đoán cần thông báo tin xấu, bác sĩ cần trung thực, thấu cảm và chuẩn bị sẵn sàng hỗ trợ tâm lý. Việc sử dụng các mô hình như SPIKES (Six-step protocol for delivering bad news) có thể hỗ trợ bác sĩ trong quá trình này. Cần giải thích rõ ràng về tiên lượng, các lựa chọn điều trị và kế hoạch tái khám.

Cung cấp thông tin cho bệnh nhân

Thông tin nên được cung cấp qua nhiều phương tiện như tờ rơi và trang web. Bệnh nhân ưu tiên các thông tin giải quyết vấn đề thực tế hơn là tài liệu giáo dục lý thuyết. Tờ rơi cần tránh biệt ngữ (jargon), sử dụng ngôn ngữ bình dân (lay terms) và được tổ chức thành các phần rõ ràng.

Thư giới thiệu hoặc báo cáo

Thư giới thiệu cần cung cấp thông tin về lý do và mức độ khẩn cấp của việc chuyển tuyến. Các mẫu phiếu giới thiệu có cấu trúc (structured referral sheets) giúp tiết kiệm thời gian và giảm thiểu việc bỏ sót thông tin quan trọng. Cần đảm bảo thư giới thiệu bao gồm chẩn đoán, triệu chứng, dấu hiệu, mức độ khẩn cấp và các yêu cầu về phản hồi từ chuyên gia tuyến trên.

  • Luôn duy trì giao tiếp mắt ngắt quãng với bệnh nhân trong khi ghi chép bệnh sử.
  • Sử dụng kỹ thuật LOFTSEA để thu thập đầy đủ thông tin về triệu chứng của bệnh nhân.
  • Giải thích rõ ràng cho bệnh nhân về thời điểm và mục đích sử dụng kính hoặc kính áp tròng.
  • Cung cấp thông tin bằng văn bản ở mức độ đọc hiểu đơn giản (tuổi 8-12) để tăng cường tuân thủ điều trị.
  • Luôn tóm tắt lại bệnh sử và kế hoạch điều trị để bệnh nhân xác nhận sự hiểu biết.

Tài liệu tham khảo:

David B. Elliott, 2014, Communication Skills, Clinical Procedures in Primary Eye Care, 4th Edition, pp. 13-31.

Xem thêm