Quy trình đánh giá sức khỏe nhãn khoa lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Tổng quan đánh giá sức khỏe nhãn khoa

Việc đánh giá sức khỏe nhãn khoa toàn diện, bao gồm kiểm tra phân đoạn trước, màng nước mắt, góc tiền phòng, nhãn áp và đáy mắt, là nền tảng trong thực hành chăm sóc mắt ban đầu. Theo Prokopich và cộng sự (2014), việc chẩn đoán phân biệt dựa trên bệnh sử và các kết quả kiểm tra là yếu tố then chốt để xác định các bệnh lý tiềm ẩn, đặc biệt là các tình trạng như glaucoma góc mở nguyên phát thường không có triệu chứng cho đến giai đoạn muộn.

Kiểm tra phân đoạn trước và phụ cận nhãn cầu

Khám sinh hiển vi (slit-lamp biomicroscopy) là phương pháp ưu tiên so với soi đáy mắt trực tiếp nhờ độ phân giải cao, khả năng kiểm soát chiếu sáng và độ phóng đại linh hoạt từ 10x đến 40x. Quy trình bao gồm việc điều chỉnh các thông số như chiều rộng, chiều cao khe sáng, góc chiếu và độ phóng đại. Các kỹ thuật chiếu sáng chuyên biệt bao gồm chiếu sáng trực tiếp (direct illumination) với parallelepiped để đánh giá độ sâu tổn thương, chiếu sáng gián tiếp (indirect illumination) để quan sát các chi tiết tinh vi, và phản xạ gương (specular reflection) để kiểm tra nội mô giác mạc. Việc lộn mi (eyelid eversion) là kỹ thuật cần thiết để kiểm tra kết mạc sụn mi, đặc biệt ở người đeo kính áp tròng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ phóng đại sinh hiển vi10x đến 40x
Phân loại tế bào tiền phòngGrade 0 (<1 tế bào), 0.5+ (1-5 tế bào), 1+ (6-15 tế bào), 2+ (16-25 tế bào), 3+ (26-50 tế bào), 4+ (>50 tế bào)
Phân loại flare tiền phòng0-4+ (tài liệu không nêu số lượng cụ thể cho từng mức)
Bình luận: Thông tin theo Prokopich và cộng sự, 2014; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc phân loại tế bào và flare tiền phòng theo Standardization of Uveitis Nomenclature Working Group là tiêu chuẩn vàng trong lâm sàng. Hạn chế của kỹ thuật này là phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm người khám và sự hợp tác của bệnh nhân.

Đánh giá màng nước mắt và bề mặt nhãn cầu

Khô mắt là bệnh lý đa yếu tố gây khó chịu và mất ổn định màng nước mắt. Các phương pháp đánh giá bao gồm đo thời gian vỡ màng nước mắt (tear break-up time - TBUT), nghiệm pháp Schirmer và nghiệm pháp sợi chỉ đỏ phenol (phenol red thread test). TBUT dưới 10 giây được coi là dấu hiệu của màng nước mắt không ổn định. Nghiệm pháp sợi chỉ đỏ phenol được thực hiện trong 15 giây, với kết quả <10 mm đại diện cho khô mắt thực sự, 10-20 mm là ranh giới và >20 mm là bình thường. Nghiệm pháp Schirmer sử dụng dải giấy 5x35 mm, với giá trị <5 mm đại diện cho khô mắt do thiếu hụt nước nghiêm trọng.

Đánh giá hệ thống dẫn lưu lệ

Khi nghi ngờ tắc nghẽn hệ thống dẫn lưu lệ, các nghiệm pháp như nghiệm pháp biến mất thuốc nhuộm (dye disappearance test) và nghiệm pháp Jones 1 được chỉ định. Nếu không thu hồi được fluorescein trong nghiệm pháp Jones 1, cần thực hiện thông và bơm rửa lệ đạo. Chống chỉ định bơm rửa bao gồm viêm lệ quản hoặc viêm túi lệ cấp tính. Kỹ thuật bơm rửa sử dụng cannula 23-gauge với 3-5 cc nước muối sinh lý.

Đánh giá độ sâu góc tiền phòng

Đánh giá góc tiền phòng là bước an toàn quan trọng trước khi giãn đồng tử. Phương pháp van Herick sử dụng sinh hiển vi với khe sáng ở góc 60 độ so với hệ thống quan sát. Kết quả được phân loại từ Grade 0 (đóng hoàn toàn) đến Grade IV (góc rộng). Soi góc (gonioscopy) là tiêu chuẩn vàng để xác định nguy cơ đóng góc. Kỹ thuật soi góc bao gồm sử dụng kính tiếp xúc Goldmann 3-mirror hoặc các loại kính không cần dung dịch tiếp xúc (corneal-type lenses).

Soi đáy mắt và kiểm tra thần kinh nhãn khoa

Soi đáy mắt stereoscopic là tiêu chuẩn lâm sàng để đánh giá cực sau. Việc đánh giá tỷ lệ cup/disc (C:D) cần chú ý đến quy tắc ISNT (Inferior, Superior, Nasal, Temporal). OCT (optical coherence tomography) hiện là công nghệ phổ biến nhất để chụp ảnh kỹ thuật số độ phân giải cao của võng mạc và thần kinh thị giác, với các thiết bị spectral domain (SD-OCT) có khả năng đạt tới 53,000 A-scans mỗi giây.

Bình luận: Thông tin theo Prokopich và cộng sự, 2014; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng OCT đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận chẩn đoán glaucoma và bệnh lý võng mạc, tuy nhiên kỹ năng soi đáy mắt trực tiếp và gián tiếp vẫn là kỹ năng cơ bản không thể thay thế trong thực hành ban đầu.
  • Thực hiện kiểm tra góc tiền phòng van Herick cho mọi bệnh nhân trước khi chỉ định giãn đồng tử.
  • Sử dụng nghiệm pháp sợi chỉ đỏ phenol để đánh giá khô mắt nhanh chóng trong 15 giây.
  • Luôn kiểm tra phản xạ đồng tử trước khi nhỏ thuốc giãn đồng tử.
  • Ghi chép chi tiết tỷ lệ C:D theo quy tắc ISNT để theo dõi tiến triển glaucoma.
  • Sử dụng kính tiếp xúc Goldmann 3-mirror để soi góc khi nghi ngờ góc hẹp trên van Herick.

Tài liệu tham khảo:

C. Lisa Prokopich, Patricia Hrynchak, David B. Elliott, John G. Flanagan, 2014, Ocular Health Assessment, Clinical Procedures in Primary Eye Care, Chương 7, trang 209-271.

Xem thêm