Kỹ thuật cắt dịch kính trước trong rách bao sau: Hướng dẫn lâm sàng cho phẫu thuật viên

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC 2026 (IC311) về chủ đề rách bao sau (Posterior Capsular Rupture - PCR) cung cấp các nguyên tắc thực hành quan trọng cho phẫu thuật viên bán phần trước. Rách bao sau là một trong những biến chứng phổ biến nhất trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, với tỷ lệ mắc dao động từ 0,2% đến 14% theo báo cáo của Dr. Arup Chakraborty et al., trong khi ở tay nghề phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm, tỷ lệ này được ghi nhận dưới 4,2% theo Dr. Bajpai et al.

Giải phẫu và các yếu tố nguy cơ

Bao sau thủy tinh thể có độ dày thay đổi, dày nhất ở vùng tiền xích đạo (khoảng 20 microns) và mỏng nhất tại cực sau (thường từ 2 đến 4 microns, với 4 microns được coi là ngưỡng an toàn). Sự mỏng manh này khiến bao sau dễ bị rách. Các yếu tố nguy cơ tiền phẫu bao gồm: mắt sâu, thủy tinh thể cứng, đục thủy tinh thể quá chín (hypermature senile cataract), sẹo hoặc thoái hóa giác mạc, đồng tử nhỏ không giãn, hội chứng bong bao (pseudoexfoliation), viễn thị, hoặc tiền sử chấn thương gây đục thủy tinh thể. Ngoài ra, các yếu tố hệ thống như phì đại lành tính tuyến tiền liệt (đang sử dụng tamsulosin) và bệnh nhân không hợp tác (di chuyển đầu hoặc mắt) cũng làm tăng nguy cơ rách bao sau trong quá trình phẫu thuật.

Biến chứng và mục tiêu của cắt dịch kính trước

Rách bao sau có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như rơi nhân, không thể đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL), lệch IOL, rơi IOL, tăng nhãn áp, mất bù giác mạc, viêm dịch kính mạn tính, và tăng nguy cơ viêm nội nhãn. Ở phần sau, biến chứng có thể bao gồm phù hoàng điểm dạng nang (cystoid macular edema), rách võng mạc, bong võng mạc. Mục tiêu của cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) là làm sạch dịch kính thoát ra hoặc bị kẹt ở tiền phòng, ngăn ngừa lực kéo lên nền dịch kính (vitreous base) để tránh rách hoặc bong võng mạc, hạn chế sự lan rộng của vết rách bao sau, và tạo điều kiện đặt IOL an toàn trong túi hoặc rãnh (sulcus).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ rách bao sau (chung)0,2% đến 14%
Tỷ lệ rách bao sau (phẫu thuật viên kinh nghiệm)dưới 4,2%
Độ dày bao sau (cực sau)2 đến 4 microns
Độ dày bao sau (vùng tiền xích đạo)khoảng 20 microns
Tốc độ cắt tối đa (khuyến cáo)600 lần/phút hoặc hơn

Nguyên tắc kỹ thuật và mẹo lâm sàng

Phẫu thuật viên cần sử dụng máy cắt dịch kính tự động (automated vitrectomy cutter) với nguyên tắc "cắt trước, hút sau". Kỹ thuật bắt buộc phải là hai tay (bimanual), không sử dụng tưới đồng trục (coaxial irrigation). Đầu cắt phải hướng ra phía trước (anteriorly) để đảm bảo quan sát tốt. Đầu tưới phải được giữ tách biệt, hướng ra xa vị trí rách bao sau để tránh thủy hóa dịch kính. Việc sử dụng triamcinolone acetonide giúp nhuộm và quan sát dịch kính còn sót lại. Nếu rách bao sau lớn, IOL có thể được đặt trong rãnh. Trong trường hợp cần thiết, có thể thực hiện cắt dịch kính qua pars plana (pars plana vitrectomy) nếu có sự hỗ trợ của phẫu thuật viên võng mạc, giúp giảm lực kéo lên dịch kính và giảm tổn thương nội mô giác mạc.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc từ bỏ hoàn toàn kỹ thuật cắt dịch kính "open sky" hoặc dùng gạc/bông (dry vitrectomy) do gây lực kéo không kiểm soát lên nền dịch kính. Hạn chế của tài liệu là không nêu chi tiết các thông số cài đặt máy cụ thể cho từng loại máy cắt dịch kính khác nhau.
  • Luôn sử dụng kỹ thuật hai tay (bimanual) với cổng tưới và cổng cắt tách biệt.
  • Không bao giờ sử dụng tưới đồng trục (coaxial) qua vết mổ phaco để tránh thủy hóa dịch kính.
  • Sử dụng triamcinolone acetonide để nhuộm và xác định chính xác các sợi dịch kính còn sót lại trong tiền phòng.
  • Luôn kiểm tra độ sắc bén và tình trạng hoạt động của đầu cắt trước khi đưa vào mắt.
  • Cân nhắc chuyển sang đường pars plana nếu có rơi nhân hoặc vật liệu vỏ vào khoang dịch kính.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Shilpa Singh, 2026, Anterior Vitrectomy in Posterior Capsular Rupture, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: n1Bkp3z8EJ0.

Xem thêm