Kỹ thuật Descemet’s stripping automated endothelial keratoplasty (DSAEK) và phòng ngừa biến chứng

Bs Ngô Hữu Thế
20.11.26
Last Updated

Nghiên cứu quan sát trên 143 mắt có theo dõi kéo dài đã đánh giá các biến chứng và kết quả của kỹ thuật Descemet’s stripping automated endothelial keratoplasty (DSAEK). Đây là phương pháp thay thế nội mô hiện đại nhằm giảm thiểu các biến chứng liên quan đến ghép giác mạc xuyên thấu (penetrating keratoplasty - PK) truyền thống.

Quyết định tiền phẫu

Việc lựa chọn bệnh nhân đóng vai trò then chốt trong thành công của phẫu thuật. Ban đầu, các tác giả tránh thực hiện trên bệnh nhân có đặt thủy tinh thể nhân tạo tiền phòng (anterior chamber intraocular lens - ACIOL) do góc tiền phòng hẹp gây khó khăn khi mở mảnh ghép, dẫn đến mất tế bào nội mô. Ngoài ra, sự hiện diện của các sợi dịch kính trong tiền phòng có thể cản trở sự thích nghi của vật liệu ghép. Tác giả ưu tiên các mắt không có cắt mống mắt chu biên (sector iridectomy) trước đó để đảm bảo bóng khí bơm vào cuối ca phẫu thuật được giữ ổn định trong tiền phòng khi bệnh nhân ở tư thế đứng, tránh di lệch mảnh ghép do mống mắt bị đẩy ra trước.

Phòng ngừa biến chứng trong phẫu thuật

Để tối ưu hóa thị lực và giảm tỷ lệ biến chứng, quy trình cần được thực hiện từng bước. Trước khi chuẩn bị, hai giọt glycerin 100% được nhỏ vào giác mạc người nhận để làm giảm độ dày mô đệm, giúp quan sát tiền phòng tốt hơn và tăng áp lực thẩm thấu, giảm nguy cơ di lệch mảnh ghép. Đường kính giác mạc người nhận được đo bằng thước calipers; nếu giác mạc nhỏ hơn hoặc bằng 10 mm, việc mở mảnh ghép 8 mm tiêu chuẩn sẽ rất khó khăn, đòi hỏi sử dụng mảnh ghép nhỏ hơn.

Chuẩn bị mảnh ghép

Mảnh ghép cần được kiểm tra kỹ về kích thước để vừa vặn với buồng tiền phòng nhân tạo. Việc loại bỏ biểu mô bằng lưỡi dao #15 và miếng xốp Weckcell là bắt buộc để tránh hiện tượng mọc biểu mô (epithelial ingrowth). Khi cắt bằng microkeratome, cần đảm bảo đầu cắt được đặt chắc chắn để tránh cắt không đều. Việc đánh dấu trung tâm bằng mực gentian violet giúp tránh đặt ngược mảnh ghép. Mảnh ghép sau đó được làm khô và đặt trên khối cắt đã làm lạnh để tránh tổn thương nội mô.

Chuẩn bị người nhận

Bác sĩ cần kiểm tra giường người nhận để quyết định có loại bỏ biểu mô hay không. Việc loại bỏ biểu mô giúp quan sát tốt hơn nhưng có thể dẫn đến chậm tái biểu mô hóa. Đường rạch rìa 500 μm, dài 6 mm được thực hiện ở vùng rìa thái dương. Sau khi vào tiền phòng, kỹ thuật bóc tách màng Descemet được thực hiện bằng móc Sinskey. Việc sử dụng Trypan blue giúp nhuộm màu các cạnh của giường bóc tách, hỗ trợ quan sát tốt hơn trong quá trình bóc tách màng Descemet khỏi mô đệm.

Chèn mảnh ghép

Mảnh ghép được gấp theo cấu hình taco 60/40% với một hạt viscoelastic ở giữa. Sử dụng kẹp Charlie để đưa mảnh ghép vào tiền phòng nhanh chóng. Sau khi mảnh ghép vào vị trí, tiền phòng được bơm đầy khí với áp lực nội nhãn 50 mmHg trong 8 phút để tránh bong mảnh ghép. Các vết rạch rìa được khâu lại bằng chỉ nylon 10-0. Nếu việc mở mảnh ghép không đạt yêu cầu, có thể sử dụng móc Sinskey hoặc bơm thêm khí qua kim 30-gauge.

Biến chứng hậu phẫu

Các biến chứng chính bao gồm di lệch mảnh ghép, thất bại mảnh ghép nguyên phát (1/400 ca) và phù hoàng điểm dạng nang (cystoid macular edema). Tỷ lệ thất bại mảnh ghép nguyên phát được ghi nhận là 6,3% và thất bại muộn là 6,7% trong nhóm 143 mắt. Tác giả ghi nhận tỷ lệ mất tế bào nội mô dài hạn ở DSAEK cao hơn so với PK truyền thống trong dữ liệu chưa công bố.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu143 mắt
Tỷ lệ thất bại mảnh ghép nguyên phát6,3%
Tỷ lệ thất bại mảnh ghép muộn6,7%
Áp lực nội nhãn khi bơm khí50 mmHg trong 8 phút
Tỷ lệ thất bại mảnh ghép nguyên phát (tần suất)1 trong 400 ca
Bình luận: Thông tin theo Rowsey et al., 2009; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tránh thao tác quá mức để giảm mất tế bào nội mô. Hạn chế của nghiên cứu là so sánh với PK truyền thống dựa trên dữ liệu chưa công bố, cần thận trọng khi ngoại suy kết quả mất tế bào nội mô dài hạn.
  • Kiểm tra kỹ sự hiện diện của dịch kính trước khi phẫu thuật để tránh di lệch mảnh ghép.
  • Sử dụng Trypan blue để nhuộm màng Descemet giúp bóc tách chính xác và an toàn hơn.
  • Đảm bảo mảnh ghép được gấp đúng cấu hình taco để giảm thiểu tổn thương nội mô khi đưa vào tiền phòng.
  • Duy trì áp lực tiền phòng ổn định bằng khí trong 8 phút sau phẫu thuật để tối ưu hóa độ bám dính.
  • Theo dõi sát tình trạng di lệch mảnh ghép trong tuần đầu tiên để can thiệp bơm khí kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

Rowsey J, Evangelista JA, Williams J, Fouraker BD. 2009. Descemet’s stripping automated endothelial keratoplasty: avoiding complications. In: Techniques in corneal transplantation. 587-595.

Xem thêm