Phẫu thuật ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty) ở bệnh nhân còn thủy tinh thể (phakic) đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng do sự khác biệt về giải phẫu so với mắt giả thủy tinh thể (aphakic). Theo tài liệu từ Sugar và Reddy (2009), việc duy trì tiền phòng nông và nguy cơ sa mống mắt do áp lực dịch kính là những thách thức chính cần được kiểm soát trong quá trình phẫu thuật.
Kỹ thuật
Phẫu thuật ở mắt còn thủy tinh thể cần đặc biệt chú ý đến việc bảo vệ bao trước thủy tinh thể để tránh đục thủy tinh thể thứ phát. Áp lực từ dịch kính hoặc phức hợp thủy tinh thể có thể gây sa mống mắt. Do đó, quy trình cần được thực hiện theo từng bước để giảm thiểu các biến chứng này, đặc biệt khi bệnh nhân thường trẻ tuổi hơn so với nhóm bệnh nhân ghép giác mạc thông thường.
Gây mê, bất động và hạ nhãn áp
Việc sử dụng thuốc co đồng tử (miotics) như 2% pilocarpine, mỗi 10 phút trong 3 liều bắt đầu 1 giờ trước phẫu thuật giúp co đồng tử, giảm nguy cơ tổn thương bao trước thủy tinh thể. Gây mê tại chỗ hoặc toàn thân đều có thể được lựa chọn tùy thuộc vào sự thoải mái của bệnh nhân. Gây mê vùng (peribulbar hoặc retrobulbar) giúp đạt được sự bất động cần thiết. Cần thận trọng với xuất huyết quanh nhãn cầu (periocular hemorrhage) vì có thể làm tăng áp lực nhãn cầu, gây nguy hiểm cho phẫu thuật. Trong trường hợp chống chỉ định với các phương pháp khác, gây mê bề mặt (topical anesthesia) đã được báo cáo có kết quả thành công.
Bộc lộ, cố định và hỗ trợ nhãn cầu
Việc bộc lộ tiền phòng và cố định nhãn cầu là bắt buộc trước khi thực hiện ghép. Các dụng cụ như vòng cố định (fixation ring) hoặc blepharostat (ví dụ: McNeill-Goldman blepharostat) được cố định vào củng mạc bằng 4 mũi chỉ 5-0 Dacron hoặc polyglactin 910. Cần lưu ý rằng các mũi chỉ quá chặt hoặc quá dài có thể làm biến dạng nhãn cầu, dẫn đến loạn thị sau phẫu thuật. Các nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ khâu trên trục cơ trực có ảnh hưởng lớn hơn đến loạn thị sau mổ.
Chuẩn bị mô ghép
Việc lựa chọn kích thước mô ghép vẫn còn nhiều tranh cãi. Trong mắt giả thủy tinh thể, mô ghép lớn hơn 0,5 mm giúp giảm viễn thị. Tuy nhiên, ở mắt còn thủy tinh thể, nhiều phẫu thuật viên ưu tiên dùng trephine lớn hơn 0,25 mm để giảm cận thị. Việc giữ lại biểu mô trên mô ghép vẫn được duy trì bởi đa số phẫu thuật viên để thuận tiện cho việc chăm sóc hậu phẫu, mặc dù một số ý kiến cho rằng loại bỏ biểu mô có thể giảm phản ứng miễn dịch.
Chuẩn bị giường nhận
Giường nhận được chuẩn bị bằng trephine có kích thước đủ lớn để bao quanh vùng bệnh lý nhưng không lấn vào vùng rìa. Các hệ thống trephine tự động hoặc hút (suction trephines) được sử dụng để đảm bảo độ đồng nhất của vết cắt. Việc đánh dấu bằng mực gentian violet giúp đảm bảo sự cân xứng khi đặt chỉ khâu.
Vào tiền phòng và cắt bỏ mô chủ
Vào tiền phòng có thể thực hiện trực tiếp bằng trephine hoặc dùng dao sắc sau khi đã cắt 3/4 độ dày. Việc tiêm chất nhầy (viscoelastic) giúp tạo khoảng cách giữa giác mạc và phức hợp mống mắt-thủy tinh thể. Mô chủ được cắt bỏ bằng kéo giác mạc, cần chú ý tránh tạo các vạt mô không đều gây loạn thị.
Quản lý mống mắt
Ở mắt còn thủy tinh thể, việc cắt mống mắt (iridectomy) thường không cần thiết trừ khi có tiền sử viêm hoặc dính mống mắt sau (posterior synechiae). Các dính mống mắt có thể được giải phóng bằng thìa tách dính (cyclodialysis spatula).
Kiểm soát áp lực sau
Nếu áp lực dịch kính cao, có thể thực hiện chọc dịch kính (vitreous tap) hoặc cắt dịch kính (vitrectomy) giới hạn. Cắt dịch kính khô (dry vitrectomy) thường mang lại lợi ích lớn hơn ở bệnh nhân trẻ tuổi. Cần thận trọng tối đa để không chạm vào bao sau thủy tinh thể hoặc võng mạc ngoại vi.
Quản lý mô ghép và duy trì tiền phòng
Sử dụng chất nhầy theo kỹ thuật 'soft-shell' giúp giảm mất tế bào nội mô. Sau khi đặt mô ghép, việc duy trì tiền phòng là ưu tiên hàng đầu. Nhiều phẫu thuật viên ưu tiên rửa sạch chất nhầy sau khi đã đặt đủ chỉ khâu để tránh tăng nhãn áp sau mổ.
Khâu vết mổ
Kỹ thuật khâu rất đa dạng, từ chỉ rời (interrupted sutures) đến chỉ liên tục (running sutures). Thường bắt đầu bằng 4 mũi chỉ rời tại các vị trí 12, 6, 3 và 9 giờ. Chỉ 10-0 nylon thường được dùng cho chỉ rời và 11-0 nylon cho chỉ liên tục. Cần tránh khâu xuyên qua toàn bộ độ dày giác mạc để bảo vệ nội mô.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thuốc co đồng tử | 2% pilocarpine, mỗi 10 phút trong 3 liều |
| Chỉ khâu cố định vòng | 5-0 Dacron hoặc polyglactin 910 |
| Chỉ khâu vết mổ | 10-0 nylon (chỉ rời), 11-0 nylon (chỉ liên tục) |
| Tốc độ cắt dịch kính | >400 cpm |
Bình luận: Thông tin theo Sugar và Reddy (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như cắt dịch kính giới hạn hoặc sử dụng chất nhầy cần được cân nhắc dựa trên kinh nghiệm phẫu thuật viên và tình trạng cụ thể của bệnh nhân. Hạn chế của tài liệu là các nghiên cứu về laser (excimer/femtosecond) vẫn ở giai đoạn sơ khởi tại thời điểm xuất bản.
- Sử dụng kỹ thuật 'soft-shell' với chất nhầy để bảo vệ nội mô giác mạc.
- Kiểm soát áp lực dịch kính bằng cắt dịch kính giới hạn nếu cần thiết ở bệnh nhân trẻ.
- Đảm bảo độ căng chỉ khâu đồng đều để giảm thiểu loạn thị sau phẫu thuật.
- Ưu tiên rửa sạch chất nhầy sau khi khâu để phòng ngừa tăng nhãn áp.
- Đánh giá kỹ tình trạng dính mống mắt trước khi quyết định cắt mống mắt ngoại vi.
Tài liệu tham khảo:
Sugar J, Reddy S, 2009, Phakic penetrating keratoplasty, Corneal Surgery, trang 379-382.