Kỹ thuật ghép giác mạc xuyên ở bệnh nhân giả thể thủy tinh và vô thể thủy tinh

Bs Ngô Hữu Thế
20.11.26
Last Updated

Ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PKP) ở bệnh nhân giả thể thủy tinh (pseudophakic) và vô thể thủy tinh (aphakic) đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt lâm sàng. Theo Abbott và Bernal (2009), phù giác mạc do giả thể thủy tinh vẫn là chỉ định hàng đầu cho PKP tại Hoa Kỳ, trong khi phù giác mạc do vô thể thủy tinh đang có xu hướng giảm nhờ những tiến bộ công nghệ và việc sử dụng rộng rãi thủy tinh thể nhân tạo (intraocular lens - IOL).

Cân nhắc phẫu thuật ở bệnh nhân giả thể thủy tinh và vô thể thủy tinh

Trước khi thực hiện phẫu thuật, phẫu thuật viên cần đánh giá cẩn thận các vấn đề tiềm ẩn bao gồm: tình trạng mỏng hoặc dày giác mạc không đều, tân mạch giác mạc, sự hiện diện của dịch kính trong tiền phòng, dính mống mắt trước và sau, tình trạng đồng tử, kích thước và vị trí cắt mống mắt ngoại vi, tăng nhãn áp (IOP), phù hoàng điểm dạng nang (cystoid macular edema) và tình trạng của mắt đối diện. Việc làm quen với các kỹ thuật cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) là bắt buộc trước khi tiến hành phẫu thuật.

Kỹ thuật phẫu thuật

Phẫu thuật có thể thực hiện dưới gây mê nội khí quản hoặc gây tê vùng (retrobulbar/peribulbar). Việc đặt bệnh nhân ở tư thế hơi đảo ngược Trendelenburg và tránh quá duỗi cổ giúp giảm áp lực dịch kính dương tính. Sử dụng vòng cố định Flieringa hoặc chỉ khâu vòng (bridle suture) dưới cơ trực trên và trực dưới giúp ổn định nhãn cầu. Đường kính trephine thường dùng dao động từ 7.5 đến 8.5 mm. Khi cắt giác mạc người cho, cần sử dụng khối cắt polytef và lưỡi trephine dùng một lần lớn hơn 0.2–0.5 mm so với giường ghép để tránh tạo cạnh vát.

Quản lý giả thể thủy tinh và vô thể thủy tinh

Việc xử trí phụ thuộc vào tình trạng bao sau và loại IOL. Nếu bao sau bị rách hoặc không có, cần cân nhắc lấy bỏ IOL nếu có các chỉ định như: đau, xuất huyết tiền phòng tái phát, tăng nhãn áp không kiểm soát, viêm màng bồ đào dai dẳng, chạm nội mô, haptic bị lệch hoặc không ổn định, phù hoàng điểm dạng nang mãn tính, haptic kim loại hoặc xói mòn cơ vòng mống mắt. Nếu bao sau còn nguyên vẹn, IOL có thể được giữ lại nếu vị trí ổn định và mắt yên.

Cắt dịch kính và Iridotomy

Khi có dịch kính trong tiền phòng, cần thực hiện cắt dịch kính "open-sky" bằng dụng cụ cơ học với lực hút thấp (4–6 mmHg) và tốc độ cắt nhanh (300–400 cuts/min). Triamcinolone acetonide (Kenalog 40 mg/mL) pha loãng 1:10 có thể được sử dụng để nhuộm dịch kính. Đối với mắt giả thể thủy tinh hoặc vô thể thủy tinh có IOL tiền phòng, cần thực hiện một hoặc hai lỗ cắt mống mắt ngoại vi (iridotomy) để tránh hội chứng nghẽn đồng tử.

Khâu cố định mảnh ghép

Sử dụng chỉ 10-0 nylon để khâu cố định. Mũi khâu cardinal đầu tiên tại vị trí 12 giờ giúp neo giữ mảnh ghép, sau đó là mũi thứ hai tại vị trí 6 giờ. Cần kiểm tra độ lệch hoặc hở vết mổ tại vị trí 3 và 9 giờ trước khi đặt các mũi khâu bổ sung. Sau khi hoàn tất, tiền phòng được tái tạo bằng dung dịch muối cân bằng (balanced salt solution) hoặc chất nhầy (viscoelastic).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đường kính trephine7.5 - 8.5 mm
Lực hút cắt dịch kính4 - 6 mmHg
Tốc độ cắt dịch kính300 - 400 cuts/min
Liều Triamcinolone acetonideKenalog 40 mg/mL, pha loãng 1:10
Chỉ khâu cố định10-0 nylon
Bình luận: Thông tin theo Abbott và Bernal (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được mô tả tập trung vào việc bảo tồn cấu trúc nhãn cầu và quản lý dịch kính trong phẫu thuật ghép giác mạc xuyên. Hạn chế của tài liệu là các kỹ thuật IOL được đề cập mang tính lịch sử, cần cập nhật với các loại IOL hiện đại và kỹ thuật ghép nội mô (DSAEK/DMEK) đang phổ biến hiện nay.
  • Luôn kiểm tra tình trạng dịch kính trước khi phẫu thuật để chuẩn bị sẵn sàng dụng cụ cắt dịch kính cơ học.
  • Sử dụng triamcinolone acetonide để nhuộm dịch kính giúp cải thiện khả năng quan sát và cắt dịch kính an toàn hơn.
  • Thực hiện cắt mống mắt ngoại vi (iridotomy) ở mắt giả thể thủy tinh có IOL tiền phòng để phòng ngừa hội chứng nghẽn đồng tử.
  • Ưu tiên kiểm tra độ hở hoặc lệch vết mổ sau khi đặt các mũi khâu cardinal trước khi hoàn tất khâu cố định.

Tài liệu tham khảo:

Abbott RL, Bernal MD, 2009, Pseudophakic and aphakic penetrating keratoplasty, Corneal Surgery, 397-405.

Xem thêm