Kỹ thuật khám sinh hiển vi giác mạc: Hướng dẫn lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Tài liệu Cornea Atlas (2014) cung cấp hướng dẫn chi tiết về các kỹ thuật khám sinh hiển vi (slit lamp) nhằm tối ưu hóa việc phát hiện bệnh lý giác mạc. Việc nắm vững cơ chế quang học và thao tác điều khiển nguồn sáng là nền tảng để thực hiện các kỹ thuật từ cơ bản đến nâng cao.

Các điểm cần lưu ý khi khám sinh hiển vi

  • Điều chỉnh thị kính (eye-pieces) phù hợp với mắt người khám để tránh bỏ sót bệnh lý.
  • Quan sát thực tế những gì hiện hữu, không định kiến về những gì mong đợi thấy.
  • Tập trung vào các chi tiết khác biệt và mở rộng các thông số mô tả tổn thương.
  • Sử dụng ánh sáng cường độ cao và tận dụng toàn bộ dải phóng đại (magnification) của máy.
  • Yêu cầu bệnh nhân chớp mắt để phân biệt các tổn thương cố định trên giác mạc với các hạt trong màng phim nước mắt.
  • Sử dụng chùm sáng mỏng (thin slit beam) để xác định độ sâu tổn thương và độ dày giác mạc.
  • Thao tác với ánh sáng như một nghệ sĩ sử dụng cọ vẽ, luôn tập trung vào mô cần khám.

Các hình thức chiếu sáng cơ bản

Kỹ thuật khám được chia thành ba nhóm chính dựa trên vị trí hội tụ của kính hiển vi so với chùm sáng: chiếu sáng trực tiếp (direct illumination), chiếu sáng gián tiếp (indirect illumination) và phản xạ gương (specular reflection). Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào mục tiêu quan sát và đặc điểm của tổn thương.

Quy trình khám giác mạc

Quy trình bắt đầu bằng việc quét toàn bộ giác mạc bằng chùm sáng rộng (broad oblique beam). Người khám cần liên tục thay đổi chiều rộng và hướng của chùm sáng, đồng thời luân phiên thay đổi tiêu điểm giữa chùm sáng trên giác mạc và ánh sáng phản chiếu trên mống mắt. Kỹ thuật này giúp phát hiện các tổn thương mà nếu chỉ dùng một kiểu chiếu sáng đơn lẻ sẽ dễ bị bỏ sót.

Kỹ thuậtĐặc điểm và ứng dụng
Chiếu sáng trực tiếpHội tụ kính hiển vi trực tiếp vào chùm sáng trên giác mạc để xác định độ sâu và hình dạng.
Chiếu sáng gián tiếpHội tụ kính hiển vi vào vùng không nằm trong chùm sáng trực tiếp, giúp quan sát chi tiết tinh vi.
Phản xạ gươngKỹ thuật khó nhất, dùng để quan sát tế bào nội mô giác mạc với góc 60-70 độ.
Sclerotic scatterYêu cầu tách rời (decouple) nguồn sáng và kính hiển vi, chiếu sáng trực tiếp vào vùng rìa (limbus).
Bình luận: Thông tin theo Cornea Atlas (2014); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như sclerotic scatter và phản xạ gương đòi hỏi sự kiên trì và kỹ năng điều khiển máy thành thạo. Hạn chế thường gặp là người khám không tách rời được nguồn sáng khi cần thiết hoặc không điều chỉnh đúng góc độ, dẫn đến hình ảnh không đạt độ tương phản tối ưu.

Phản xạ gương (Specular Reflection)

Đây là kỹ thuật phức tạp nhất để quan sát tế bào nội mô. Người khám cần sử dụng thị kính 16x, đặt nguồn sáng từ phía bên phải và kính hiển vi từ phía bên trái bệnh nhân, tạo góc 60-70 độ. Sau khi hội tụ chùm sáng 3-4mm vào trung tâm giác mạc ở độ phóng đại 16x, chuyển sang 40x để quan sát các tế bào nội mô với đường viền đen đặc trưng.

  • Thực hiện quét giác mạc bằng chùm sáng rộng trước khi đi vào chi tiết.
  • Luôn yêu cầu bệnh nhân chớp mắt để làm sạch bề mặt giác mạc.
  • Sử dụng chùm sáng mỏng để xác định vị trí trước-sau của tổn thương.
  • Tách rời nguồn sáng khỏi kính hiển vi khi thực hiện các kỹ thuật gián tiếp như sclerotic scatter.
  • Kiên trì với kỹ thuật phản xạ gương để đánh giá tế bào nội mô.

Tài liệu tham khảo:

Krupin T, et al., 2014, Chapter 1: Corneal Slit Lamp Techniques, Cornea Atlas, 2nd Edition, pp. 1-11.

Xem thêm