Kỹ thuật và biến chứng trong ghép nội mô giác mạc (DSEK)

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Tài liệu Cornea Atlas (2014) trình bày tổng quan về kỹ thuật ghép nội mô giác mạc (Descemet’s stripping endothelial keratoplasty - DSEK) và các biến chứng lâm sàng liên quan. Phương pháp này mang lại nhiều ưu điểm so với ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty) như phục hồi thị lực nhanh hơn, giảm loạn thị do bảo tồn độ cong giác mạc trước, giảm số lượng chỉ khâu, dự đoán kết quả khúc xạ chính xác hơn và loại bỏ nguy cơ thải ghép biểu mô, dưới biểu mô hoặc mô đệm.

Chuẩn bị mô ghép

Quy trình chuẩn bị mô ghép DSEK bắt đầu bằng việc đặt vành củng mạc (corneoscleral rim) lên buồng tiền phòng nhân tạo. Một dấu định hướng được thực hiện trên giác mạc trước khi tạo áp lực lên vành củng mạc. Đầu microkeratome được gắn vào để bắt đầu cắt giác mạc, tạo ra một nắp mô đệm trước (anterior stromal cap). Sau khi loại bỏ nắp này, độ dày của giác mạc sau được đo đạc. Một dấu hình chữ "S" được đặt trên mô đệm sau để hỗ trợ định hướng trong mắt. Cuối cùng, nắp mô đệm trước được đặt lại vị trí cũ và dấu định hướng được khớp lại.

Quy trình phẫu thuật

Trong phẫu thuật DSEK, màng Descemet được bóc tách bằng móc và gấp lại. Đĩa nội mô hiến tặng được nạp vào thiết bị EndoSerter, sau đó mô đệm hiến tặng bị loại bỏ. Thiết bị được xoay 180 độ để đưa đĩa nội mô vào tiền phòng. Không khí được bơm vào tiền phòng qua kim tiêm. Các vết rạch thông hơi xuyên giác mạc (transcorneal venting incisions) được thực hiện bằng lưỡi dao myringotomy để giải phóng dịch tại giao diện. Kết quả sau 30 ngày cho thấy giác mạc trong và thị lực cải thiện đáng kể.

Biến chứng trong và sau phẫu thuật

Các biến chứng sớm bao gồm bong mảnh ghép nội mô (endothelial graft dislocation), xuất hiện khe dịch (fluid cleft) giữa mảnh ghép và giác mạc nhận, hoặc xuất huyết tại giao diện (interface hemorrhage). Một trường hợp nam 72 tuổi sử dụng Coumadin và aspirin (đã ngừng trước phẫu thuật) ghi nhận xuất huyết đáng kể trong quá trình mổ, dẫn đến hình thành mờ đục dạng lưới (reticular haze) và cần phẫu thuật DSEK lần hai. Ngoài ra, nhiễm trùng nấm (fungal keratitis) do Candida glabrata đã được báo cáo ở một bệnh nhân 81 tuổi, cần điều trị bằng amphotericin tại chỗ và fluconazole đường uống, sau đó phải thực hiện ghép giác mạc xuyên.

Biến chứng muộn và phản ứng thải ghép

Các biến chứng muộn bao gồm sự phát triển của biểu mô vào trong (epithelial ingrowth) giữa mô đệm sau và đĩa nội mô hiến tặng, hoặc suy mảnh ghép muộn (late failure) xảy ra 2 năm sau phẫu thuật mà không có dấu hiệu viêm hay thải ghép. Phản ứng thải ghép nội mô (endothelial rejection) có thể xảy ra, ví dụ như trường hợp bệnh nhân bị phù mô đệm lan tỏa và lắng đọng tủa sau giác mạc (keratic precipitates) 6 tuần sau DSEK do không tuân thủ phác đồ corticosteroid tại chỗ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ dày mô ghép98 micron
Thời gian xuất hiện suy mảnh ghép muộn2 năm sau phẫu thuật
Thời gian xuất hiện thải ghép nội mô6 tuần sau phẫu thuật
Thị lực trước phẫu thuật (ca lâm sàng)20/400
Thị lực sau 30 ngày (ca lâm sàng)20/60
Bình luận: Thông tin theo Cornea Atlas (2014); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các biến chứng như bong mảnh ghép hoặc nhiễm trùng nấm là những thách thức lớn trong phẫu thuật DSEK. Việc kiểm soát chặt chẽ quá trình chuẩn bị mô và tuân thủ điều trị sau mổ là yếu tố then chốt để giảm thiểu tỷ lệ thất bại. Lưu ý rằng các số liệu về thị lực và thời gian biến chứng chỉ mang tính chất minh họa từ các ca lâm sàng cụ thể trong tài liệu.
  • Kiểm tra kỹ độ dày mảnh ghép bằng OCT để đảm bảo tính chính xác.
  • Sử dụng kỹ thuật rạch thông hơi xuyên giác mạc để giải phóng dịch giao diện, giảm nguy cơ bong mảnh ghép.
  • Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ phác đồ corticosteroid tại chỗ để phòng ngừa thải ghép nội mô.
  • Thực hiện kiểm tra bằng khe đèn (slit beam) kỹ lưỡng trong giai đoạn hậu phẫu sớm để đánh giá mức độ bám dính của mảnh ghép.
  • Sàng lọc kỹ mô hiến tặng để loại trừ nguy cơ nhiễm trùng nấm, đặc biệt là Candida glabrata.

Tài liệu tham khảo:

Cornea Atlas, 2014, Chapter 23: Endothelial Keratoplasty, 318-324.

Xem thêm