Tài liệu từ chương 29 sách Corneal Surgery (2009) tổng hợp các phương pháp can thiệp bảo vệ bề mặt nhãn cầu, bao gồm tắc lệ đạo và khâu sụn mi cho các bệnh nhân có nguy cơ tổn thương giác mạc do khô mắt hoặc hở mi. Việc chẩn đoán và điều trị khô mắt đòi hỏi đánh giá kỹ lưỡng thông qua các nghiệm pháp như nhuộm fluorescein, rose bengal, nghiệm pháp Schirmer, thời gian vỡ phim nước mắt (tear breakup time) và đo chiều cao hồ lệ.
Tắc lệ đạo: Nút điểm lệ và nút trong lệ quản
Tắc lệ đạo là chiến lược điều trị quan trọng cho khô mắt mức độ trung bình đến nặng nhằm giảm thoát nước mắt và tăng độ ẩm bề mặt nhãn cầu. Các phương pháp bao gồm tắc tạm thời (nút điểm lệ tự tiêu), tắc có thể đảo ngược (nút không tiêu) và tắc vĩnh viễn (phẫu thuật). Nút điểm lệ (punctal plugs) là lựa chọn phổ biến, tuy nhiên cần giáo dục bệnh nhân về nguy cơ biến chứng như kích ứng, nhiễm trùng hoặc di lệch. Việc theo dõi hiệu quả cần dựa trên các chỉ số định lượng như nghiệm pháp Schirmer và chiều cao hồ lệ trong các lần tái khám.
Nút trong lệ quản (intracanalicular plugs) như Herrick plug (Lacrimedics, Inc.) hoặc SmartPlug (Medennium, Inc.) được thiết kế để đặt sâu trong lệ quản. Mặc dù có ưu điểm về mặt thẩm mỹ và không gây cộm, các thiết bị này có thể gây biến chứng như tạo u hạt (granuloma), nhiễm trùng, sẹo hoặc tắc ống lệ mũi. SmartPlug là loại nút nhạy cảm với nhiệt độ, tự giãn nở khi ấm và co lại khi lạnh, tuy nhiên việc xác định vị trí và lấy ra có thể khó khăn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Nút điểm lệ tự tiêu | Thời gian tồn tại khoảng 1 tuần |
| Nút điểm lệ tổng hợp (PCL) | Thời gian tồn tại 2-6 tháng |
| SmartPlug (polydioxanone) | Thời gian tồn tại khoảng 6 tháng |
| Kích thước điểm lệ chỉ định SmartPlug | Dưới 0.3 mm |
| Thông số laser Argon (khuyến cáo) | 100-200 μm, công suất khởi đầu 200 mW, thời gian 0.1-1.0 s |
Bình luận: Thông tin theo [Corneal Surgery, 2009]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc lựa chọn giữa nút điểm lệ và nút trong lệ quản cần cân nhắc kỹ giữa hiệu quả điều trị và nguy cơ biến chứng lâu dài. Tác giả nhấn mạnh ưu tiên sử dụng nút điểm lệ Freeman-style do dễ theo dõi và dễ lấy ra hơn so với các loại nút trong lệ quản.
Kỹ thuật khâu sụn mi (Tarsorrhaphy)
Khâu sụn mi là thủ thuật bảo vệ giác mạc mạnh mẽ cho các trường hợp hở mi do liệt dây thần kinh VII, hở mi do sẹo, hoặc các bệnh lý giác mạc thần kinh (neurotrophic keratopathy). Khâu sụn mi tạm thời có thể duy trì trong vài tuần đến vài tháng, trong khi khâu sụn mi vĩnh viễn (nhưng vẫn có thể đảo ngược) sử dụng cơ chế biểu mô hóa và tạo sẹo để duy trì sự dính của bờ mi. Đối với trẻ em trong độ tuổi nhược thị, cần có sự phối hợp với bác sĩ nhãn nhi.
Kỹ thuật khâu sụn mi tạm thời thường sử dụng chỉ 4-0 polypropylene hoặc 5-0 polypropylene với đệm (bolster) làm từ ống silicone. Kỹ thuật khâu sụn mi vĩnh viễn bao gồm tách lá trước và lá sau của bờ mi, loại bỏ biểu mô và khâu lại bằng chỉ 4-0 chromic gut hoặc 6-0 polyglactic acid (Vicryl). Kỹ thuật "tongue-in-groove" (chuyển vạt sụn) cung cấp độ dính chắc chắn hơn nhưng khó đảo ngược hơn.
- Luôn đánh giá kỹ giác mạc trước khi thực hiện khâu sụn mi để loại trừ nhiễm trùng hoạt động.
- Sử dụng chỉ không tiêu (polypropylene hoặc nylon) cho khâu tạm thời để giảm phản ứng viêm mô.
- Đệm silicone từ bộ dây truyền dịch là lựa chọn sẵn có và hiệu quả để bảo vệ bờ mi.
- Luôn thảo luận về khía cạnh thẩm mỹ và tâm lý với bệnh nhân trước khi thực hiện khâu sụn mi vĩnh viễn.
- Khi cần kiểm tra mắt thường xuyên, có thể sử dụng kỹ thuật khâu nút có thể đảo ngược (reversible knot) để dễ dàng mở mi.
Tài liệu tham khảo:
Alon Kahana, Mark J. Lucarelli, 2009, Chapter 29: Tarsorrhaphy and lacrimal occlusion, Corneal Surgery, 265-272.