Kỹ thuật phẫu thuật đục thủy tinh thể bằng đường mổ nhỏ (MSICS) và xử trí biến chứng

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Phiên thảo luận tại hội nghị AIOC 2026 với chủ đề "Smoothly sailing the boat with MSICS Tips and Tricks" đã tập trung vào các chiến lược tối ưu hóa phẫu thuật đục thủy tinh thể bằng đường mổ nhỏ (Manual Small Incision Cataract Surgery - MSICS) và cách xử trí các biến chứng trong phẫu thuật. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc dự đoán áp lực nội nhãn, hành vi của bao và sự hỗ trợ của dây chằng treo thủy tinh thể (zonular support) để điều chỉnh từng bước phẫu thuật phù hợp với từng tình trạng lâm sàng cụ thể.

Quản lý các dạng đục thủy tinh thể trắng

Đối với đục thủy tinh thể trắng dạng Morgagnian, thách thức lớn nhất là tiếp cận bao (capsular access) do nguy cơ bao bị rách lan rộng và tiền phòng sâu đột ngột sau khi chọc bao. Chiến lược được khuyến cáo bao gồm: nhuộm bao bằng Trypan blue, sử dụng lượng viscoelastics đầy đủ, và giải áp (decompress) bao bằng cách hút dịch trắng/vỏ hóa lỏng qua cystotome. Trong trường hợp khó thực hiện xé bao (capsulorhexis), cần sử dụng nhân thủy tinh thể làm điểm tựa, bắt đầu xé bao nhỏ và mở rộng dần theo hình đồng tâm. Nếu gặp khó khăn với cystotome, có thể sử dụng kẹp xé bao (capsular access forceps). Đối với đục thủy tinh thể trắng dạng phấn (chalky white), cần lưu ý dấu hiệu "Argentinian flap sign", độ bám dính bao kém và nhân cứng. Kỹ thuật "sandwich technique" được ưu tiên để bảo vệ nội mô giác mạc trong quá trình lấy nhân.

Xử trí biến chứng trong phẫu thuật MSICS

Biến chứng trong MSICS thường là kết quả của một chuỗi sự kiện liên quan đến nhau, đòi hỏi sự chính xác ở từng bước. Nếu xảy ra rách bao sau (Posterior Capsule Rupture - PCR), cần nhận diện sớm thông qua các dấu hiệu như tiền phòng nông đột ngột hoặc co đồng tử. Trong trường hợp rách bao do đường mổ quá sâu gây mất ổn định, cần khâu đóng đường mổ và chuyển sang vị trí khác. Nếu rách bao xảy ra trong quá trình thủy phân (hydrodissection), cần tránh thủy phân mạnh. Khi lấy nhân, nếu đường mổ không đủ rộng hoặc kỹ thuật không chuẩn xác, có thể dẫn đến tổn thương mống mắt (iridodialysis) hoặc rách bao. Việc duy trì tiền phòng ổn định bằng viscoelastics và thao tác nhẹ nhàng là chìa khóa để ngăn ngừa các biến chứng này.

Phẫu thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo thứ phát

Trong các trường hợp mất hỗ trợ bao hoặc chấn thương, đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) thứ phát là cần thiết. Các lựa chọn bao gồm IOL 3 mảnh đặt trong rãnh (sulcus), cố định mống mắt (iris claw), hoặc cố định vào củng mạc (Scleral Fixated IOL - SFIL). Kỹ thuật "sling technique" sử dụng chỉ khâu qua lỗ quay IOL giúp ngăn ngừa rơi IOL. Kỹ thuật "flanged SFIL" sử dụng chỉ Prolene 7-0 và đốt nhiệt để tạo đầu neo (flange) đang được ưa chuộng nhờ tính ổn định cao và ít thao tác trong nội nhãn. Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào kinh nghiệm của phẫu thuật viên và tình trạng hỗ trợ của mống mắt/củng mạc.

Quản lý đồng tử nhỏ

Đồng tử nhỏ là một thách thức trong MSICS, làm tăng nguy cơ tổn thương mống mắt và khó khăn trong việc lấy nhân. Các bước xử trí bao gồm: nhuộm bao để tăng khả năng quan sát, thực hiện "flower petal rexis" (tạo các đường rạch nhỏ quanh bờ đồng tử) hoặc xé bao hình bầu dục để mở rộng diện tích. Nếu đồng tử không giãn đủ, có thể thực hiện "stretch pupiloplasty" bằng hai móc kéo hoặc sử dụng các vòng giãn đồng tử (như Malorin ring). Cần lưu ý không kéo giãn quá mức để tránh tổn thương cơ vòng đồng tử.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ đục thủy tinh thể nhỏ trong dân số2%
Kích thước đường mổ MSICS5-5.5 mm
Kích thước đường mổ 2mm (thực tế)5-6 mm (bao gồm các đường rạch phụ)
Thời gian tồn tại của chỉ Prolene (trung bình)7-8 năm
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày phản ánh kinh nghiệm lâm sàng dày dặn trong việc xử trí các ca khó bằng MSICS. Lưu ý rằng việc chuyển đổi từ MSICS sang Phacoemulsification (Phaco) đòi hỏi sự thay đổi tư duy từ dùng lực cơ học sang kiểm soát dịch học (fluidics). Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
  • Luôn nhuộm bao bằng Trypan blue trong các ca đục thủy tinh thể trắng hoặc đồng tử nhỏ để tăng khả năng quan sát.
  • Ưu tiên kỹ thuật "sandwich technique" để bảo vệ nội mô giác mạc khi lấy nhân cứng.
  • Trong trường hợp rách bao sau, cần bình tĩnh, duy trì tiền phòng bằng viscoelastics và tránh các thao tác đột ngột.
  • Đối với IOL thứ phát, kỹ thuật cố định chỉ khâu (flanged SFIL) mang lại sự ổn định tốt và giảm thiểu thao tác nội nhãn.
  • Khi gặp đồng tử nhỏ, hãy sử dụng các kỹ thuật giãn đồng tử cơ học hoặc hóa học trước khi cố gắng xé bao để tránh tổn thương mống mắt.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC247 Smoothly sailing the boat with MSICS Tips and Tricks, aioseditorproceedings, Video ID: SLb9tTuLZ_o.

Xem thêm