Quản lý lâm sàng viêm kết mạc do Adenovirus và Herpes: Từ chẩn đoán đến điều trị

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC241 với chủ đề "It has gone viral!!" đã cung cấp cái nhìn tổng quan về quản lý các bệnh lý nhiễm trùng bề mặt nhãn cầu do virus, bao gồm viêm kết mạc do Adenovirus (EKC), Herpes Simplex (HSV) và Cytomegalovirus (CMV). Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán chính xác và kiểm soát lây nhiễm trong thực hành lâm sàng.

Viêm kết mạc do Adenovirus (EKC)

Adenovirus là nguyên nhân phổ biến nhất gây đỏ mắt, chiếm tới 75% các ca viêm kết mạc. Bệnh có khả năng lây lan cao, đặc biệt trong môi trường đông đúc. Virus có thể tồn tại ở trạng thái khô trong nhiều tuần ở nhiệt độ phòng. Khoảng 50% bệnh nhân có bàn tay nhiễm virus khi đến khám, làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo tại phòng khám. Thời gian ủ bệnh từ 7 đến 16 ngày, thời gian lây nhiễm kéo dài khoảng 3 tuần. Các triệu chứng bao gồm đỏ mắt, kích ứng, chảy nước mắt, sợ ánh sáng và sưng nề mi. Biến chứng nghiêm trọng bao gồm thâm nhiễm dưới biểu mô (Subepithelial Infiltrates - SEI), sẹo giác mạc và hình thành màng giả (pseudomembrane). Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng. Điều trị hiện nay chủ yếu là hỗ trợ (nước mắt nhân tạo, chườm lạnh). Corticosteroid chỉ được chỉ định trong các trường hợp nặng có nguy cơ giảm thị lực do SEI hoặc viêm màng bồ đào, cần sử dụng thận trọng và giảm liều chậm.

Nhiễm Herpes Simplex (HSV) ở đoạn trước

Khoảng 90% người trên 60 tuổi có huyết thanh dương tính với HSV-1. Virus tồn tại tiềm ẩn trong hạch sinh ba (trigeminal ganglia) và giác mạc. Các yếu tố kích hoạt tái phát bao gồm sốt, tia UV, đeo kính áp tròng, phẫu thuật mắt hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Viêm giác mạc biểu mô là dạng đau nhất, chẩn đoán bằng nhuộm Fluorescein và Rose Bengal. Điều trị viêm giác mạc biểu mô bằng thuốc kháng virus tại chỗ; corticosteroid bị chống chỉ định vì có thể làm bệnh nặng hơn. Đối với viêm giác mạc mô đệm, cần kết hợp kháng virus đường uống và steroid tại chỗ. Các thử nghiệm HEDS (Herpetic Eye Disease Study) cung cấp bằng chứng cho việc sử dụng kháng virus dự phòng để giảm tái phát.

Viêm nội mô do Cytomegalovirus (CMV)

Viêm nội mô do CMV thường bị chẩn đoán nhầm với viêm màng bồ đào tăng nhãn áp hoặc viêm màng bồ đào do HSV/VZV. Đặc điểm lâm sàng bao gồm viêm nội mô, tủa giác mạc dạng đồng xu (coin-shaped keratic precipitates), tăng nhãn áp và teo mống mắt. Chẩn đoán xác định bằng PCR dịch tiền phòng. Điều trị bao gồm kháng virus tại chỗ (Ganciclovir gel) và toàn thân (Valganciclovir) kết hợp với steroid liều thấp để kiểm soát viêm. Việc theo dõi bằng đếm tế bào nội mô và OCT đoạn trước là cần thiết để đánh giá đáp ứng điều trị.

Vai trò của chẩn đoán hình ảnh trong viêm giác mạc do virus

Chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là OCT đoạn trước (ASOC) và hiển vi đồng tiêu (confocal microscopy), đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. ASOC giúp đánh giá độ dày giác mạc, độ sâu của thâm nhiễm, theo dõi đáp ứng điều trị và phát hiện sớm tái phát. Hiển vi đồng tiêu hữu ích trong việc phát hiện các thể vùi trong viêm nội mô do CMV. Tuy nhiên, chẩn đoán lâm sàng vẫn là tiêu chuẩn vàng; hình ảnh chỉ mang tính chất bổ trợ và cần tương quan với lâm sàng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm kết mạc do AdenovirusLên đến 75% các ca viêm kết mạc
Thời gian ủ bệnh EKC10 ngày (khoảng 7-16 ngày)
Thời gian lây nhiễm EKC3 tuần
Tỷ lệ bệnh nhân có bàn tay nhiễm virus50%
Tỷ lệ tái phát viêm giác mạc do CMVTài liệu không nêu
Hiệu quả vaccine Zoster90% ở nhóm nguy cơ
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC241; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc sử dụng steroid trong viêm giác mạc do virus là một "câu đố" lâm sàng, đòi hỏi sự cân bằng tinh tế giữa kiểm soát viêm và tránh làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm virus. Việc sử dụng kháng virus dự phòng trong phẫu thuật mắt ở bệnh nhân có tiền sử HSV là một chiến lược quan trọng cần được cá thể hóa.
  • Thực hiện nghiêm ngặt quy trình khử khuẩn tonometer và các thiết bị tiếp xúc mắt để ngăn ngừa lây nhiễm EKC.
  • Sử dụng ASOC để theo dõi định kỳ độ dày giác mạc và thâm nhiễm ở bệnh nhân viêm giác mạc mô đệm.
  • Cân nhắc kháng virus dự phòng đường uống cho bệnh nhân có tiền sử HSV trước khi phẫu thuật mắt.
  • Phân biệt viêm nội mô do CMV với các loại viêm màng bồ đào khác dựa trên đặc điểm tủa giác mạc và áp lực nội nhãn.
  • Luôn kết hợp kháng virus khi sử dụng corticosteroid trong điều trị viêm giác mạc do virus để tránh bùng phát bệnh.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC241 It has gone viral!!, aioseditorproceedings, Video ID: XWbgc4Fc0Qk

Xem thêm