Triple procedure là phương pháp kết hợp ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty), lấy thủy tinh thể và đặt thủy tinh thể nhân tạo (intraocular lens - IOL), được xem là lựa chọn điều trị ưu tiên cho bệnh nhân mắc đồng thời bệnh lý giác mạc và đục thủy tinh thể. Theo các báo cáo lâm sàng trong 25 năm qua, phương pháp này giúp giảm tỷ lệ bệnh tật về phẫu thuật và thị giác bằng cách giảm số lượng thủ thuật cần thiết để phục hồi chức năng mắt, đồng thời mang lại kết quả thị giác khả quan.
Ưu điểm của kỹ thuật ngoài bao và IOL hậu phòng
Việc chấp nhận triple procedure như một phương pháp điều trị lựa chọn không thiếu những tranh cãi, tuy nhiên sự cải thiện trong kỹ thuật phẫu thuật ngoài bao (extracapsular technique) kết hợp đặt IOL hậu phòng (posterior chamber IOL - PC IOL) đã tạo ra bước đột phá. Bao sau đóng vai trò như một rào cản bảo vệ giữa khoang trước và khoang sau, đồng thời là nền tảng hỗ trợ cho PC IOL. Với quang học của PC IOL nằm sau đồng tử nhỏ của mống mắt co, nội mô được bảo vệ tự nhiên trong quá trình khâu giác mạc. Tác giả ưu tiên sử dụng PC IOL bất cứ khi nào có thể. Trong trường hợp không đủ hỗ trợ bao, cố định khâu vào mống mắt được ưu tiên hơn so với IOL tiền phòng (AC IOL) do nguy cơ tổn thương nội mô thấp hơn.
Chỉ định phẫu thuật
Chỉ định cho triple procedure tương đối rõ ràng. Bệnh nhân mắc bệnh lý giác mạc và đục thủy tinh thể cần cải thiện thị lực trong thời gian sống dự kiến là ứng viên xuất sắc. Nếu cải thiện chức năng thị giác có thể đạt được bằng phẫu thuật riêng lẻ, thủ thuật đơn giản hơn nên được ưu tiên. Đánh giá mức độ bệnh lý giác mạc và độ đục thủy tinh thể dựa trên thăm khám tiền phẫu. Nếu thủy tinh thể đủ dày để làm giảm thị lực xuống 20/40 hoặc tệ hơn sau phẫu thuật, nên lấy thủy tinh thể tại thời điểm ghép giác mạc. Nếu thị lực dự kiến là 20/50 hoặc tệ hơn do đục giác mạc, triple procedure nên được thực hiện.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mắc Fuchs' endothelial dystrophy | 31–80% |
| Tỷ lệ mắc Leukoma | 19–35% |
| Tỷ lệ mắc Keratoconus | 1–21% |
| Tỷ lệ mắc Herpes simplex keratitis | 4.5–14% |
| Tỷ lệ mắc Interstitial keratitis | 4–20% |
Tính toán công suất IOL
Sau khi quyết định thực hiện triple procedure, việc tính toán công suất IOL cần được thực hiện. Các tác giả đã đánh giá các thông số hỗ trợ lựa chọn công suất IOL và phát triển các công thức hồi quy tuyến tính dựa trên kinh nghiệm lâm sàng. Một số tác giả báo cáo rằng việc lựa chọn công thức tính IOL không ảnh hưởng đến dự đoán công suất trong triple procedure, nhưng những người khác khẳng định các công thức lý thuyết có khả năng chính xác cao nhất khi được chọn dựa trên chiều dài trục nhãn cầu (axial length) như khuyến cáo của Hoffer. Yếu tố quan trọng hơn trong độ chính xác khúc xạ hậu phẫu là việc sử dụng các hằng số cá nhân hóa (personalized constants) trong một công thức nhất định.
| Chiều dài trục (mm) | Công thức khuyến cáo |
|---|---|
| <22 | Hoffer Q |
| 22.0–24.5 | Trung bình của cả ba công thức |
| 24.5–26.0 | Holladay 1 |
| >26 | Sanders–Retzlaff–Kraff/T |
Kỹ thuật phẫu thuật
Quá trình phẫu thuật bao gồm làm mềm nhãn cầu, chuẩn bị bệnh nhân, loại bỏ biểu mô (nếu cần), chuẩn bị mô ghép, cắt giác mạc người nhận, cắt bao và lấy thủy tinh thể, tưới rửa và hút, đặt IOL hậu phòng, và khâu mảnh ghép. Việc sử dụng các chất nhầy (viscoelastic substances) là rất quan trọng để mở rộng túi bao và phủ nội mô, mảnh ghép, và rìa vật chủ để duy trì sự tách biệt mặt phẳng mô trong suốt quá trình phẫu thuật. Kỹ thuật khâu ưu tiên là kết hợp 12 mũi khâu gián đoạn với một mũi khâu liên tục 12 vòng.
Bình luận: Thông tin theo [Thompson & Cavanaugh, 2009]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá nhân hóa hằng số IOL và kỹ thuật khâu để kiểm soát loạn thị hậu phẫu. Hạn chế của tài liệu là các kỹ thuật phẫu thuật như DSAEK hiện nay đã thay thế phần lớn chỉ định của triple procedure truyền thống trong các bệnh lý nội mô giác mạc.
- Ưu tiên sử dụng PC IOL để bảo vệ nội mô và giảm biến chứng.
- Cá nhân hóa hằng số IOL (A-constant, S-factor) để cải thiện độ chính xác khúc xạ.
- Sử dụng chất nhầy (viscoelastic) để bảo vệ nội mô trong suốt quá trình phẫu thuật.
- Kết hợp khâu gián đoạn và khâu liên tục để tối ưu hóa kết quả loạn thị.
- Kiểm soát áp lực nội nhãn và sử dụng kỹ thuật khâu sâu để tránh biến chứng nhiễm trùng.
Tài liệu tham khảo:
Thompson MJ, Cavanaugh TB. Chapter 43: Combined keratoplasty and lens removal: the triple procedure. In: Brightbill FS, editor. Corneal Surgery: Theory, Technique, and Tissue. 4th ed. Mosby; 2009. p. 383-396.