Liệu pháp ức chế yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (Anti-VEGF) trong bệnh lý võng mạc đái tháo đường

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Tài liệu này là chương 7 trong sách "Current Management of Diabetic Retinopathy" (2018), cung cấp tổng quan về vai trò của các tác nhân ức chế yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (anti-VEGF) trong điều trị bệnh lý võng mạc đái tháo đường (DR). VEGF là yếu tố then chốt trong bệnh sinh của phù hoàng điểm đái tháo đường (DME) và bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR), thúc đẩy tính thấm mạch máu, sự hình thành mạch mới (neovascularization - NV) và thoái hóa tế bào võng mạc.

Các tác nhân Anti-VEGF trong nhãn khoa

Các tác nhân anti-VEGF phổ biến bao gồm bevacizumab, ranibizumab, aflibercept và pegaptanib. Mỗi loại có cấu trúc phân tử, thời gian bán thải và đặc tính gắn kết khác nhau, ảnh hưởng đến hiệu quả lâm sàng và tần suất tiêm nội nhãn (intravitreal injection - IVI).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ranibizumab (Lucentis)Trọng lượng phân tử 48 kDa, thời gian bán thải 2.9 ngày (thỏ), gắn kết mọi đồng phân VEGF-A
Aflibercept (Eylea)Trọng lượng phân tử 115 kDa, thời gian bán thải 4.8 ngày (thỏ), gắn kết VEGF-A, VEGF-B, PlGF
Bevacizumab (Avastin)Trọng lượng phân tử 149 kDa, thời gian bán thải 4.3-6.6 ngày (thỏ), gắn kết mọi đồng phân VEGF-A
Pegaptanib (Macugen)Trọng lượng phân tử 50 kDa, thời gian bán thải 3.9 ngày (khỉ), gắn kết đồng phân VEGF 165

Anti-VEGF trong điều trị phù hoàng điểm đái tháo đường (DME)

DME là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực trung tâm ở bệnh nhân đái tháo đường. Các nghiên cứu như RESOLVE, READ-2, RISE/RIDE, RESTORE và Protocol T đã chứng minh hiệu quả của anti-VEGF trong việc cải thiện thị lực (BCVA) và giảm độ dày võng mạc trung tâm (CRT). Protocol T (2015) cho thấy aflibercept có hiệu quả vượt trội hơn ranibizumab và bevacizumab trong các trường hợp thị lực ban đầu kém (20/50 hoặc tệ hơn), trong khi không có sự khác biệt đáng kể giữa ba tác nhân khi thị lực ban đầu ở mức nhẹ (20/40 hoặc tốt hơn).

Bình luận: Thông tin theo [Current Management of Diabetic Retinopathy, 2018]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc lựa chọn tác nhân anti-VEGF cần cá thể hóa dựa trên mức độ nặng của bệnh, chi phí và khả năng tiếp cận của bệnh nhân.

Anti-VEGF trong điều trị bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR)

Trong PDR, anti-VEGF được sử dụng như liệu pháp đơn trị liệu hoặc hỗ trợ trước phẫu thuật cắt dịch kính (pars plana vitrectomy - PPV) và kết hợp với quang đông võng mạc (panretinal photocoagulation - PRP). Nghiên cứu Protocol S (2015) cho thấy tiêm ranibizumab định kỳ không thua kém PRP về thị lực sau 2 năm. Tiêm anti-VEGF trước phẫu thuật PPV giúp giảm thời gian phẫu thuật, giảm chảy máu trong mổ và giảm tỷ lệ bong võng mạc do co kéo (tractional retinal detachment - TRD).

An toàn và kết luận

Mặc dù có lo ngại về an toàn hệ thống (như nguy cơ đột quỵ hoặc tử vong mạch máu trong các phân tích gộp), liều tiêm nội nhãn nhỏ được coi là an toàn trong hầu hết các thử nghiệm lâm sàng. Cần theo dõi chặt chẽ các biến chứng tại chỗ như co kéo màng xơ mạch (anti-VEGF "crunch").

  • Ưu tiên sử dụng anti-VEGF thay vì laser đơn thuần cho DME.
  • Cân nhắc tiêm anti-VEGF trước phẫu thuật PPV ở bệnh nhân PDR có xuất huyết dịch kính hoặc TRD để giảm biến chứng phẫu thuật.
  • Theo dõi sát nguy cơ co kéo võng mạc sau tiêm anti-VEGF ở bệnh nhân PDR có màng xơ mạch tiến triển.
  • Cá thể hóa phác đồ điều trị dựa trên đáp ứng lâm sàng và khả năng tuân thủ của bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

Kendra Klein, Michelle C. Liang, 2018, Chapter 7: Anti-Vascular Endothelial Growth Factor Therapy for Diabetic Eye Disease, Current Management of Diabetic Retinopathy, trang 53-78.

Xem thêm