Hội nghị AIOC 2026 (phiên Neuro Ophthalmology II + Semi Finals) đã trình bày các nghiên cứu quan sát và báo cáo ca lâm sàng tập trung vào các bệnh lý thần kinh nhãn khoa phức tạp. Các báo cáo bao gồm đánh giá mối liên quan giữa chỉ số khối cơ thể (BMI) và tăng áp lực nội sọ vô căn (IIH), các trường hợp viêm gai thị sau tiêm phòng dại, bệnh lý võng mạc ở bệnh nhân hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), và các tổn thương vùng góc cầu tiểu não.
Tác động của BMI đối với bệnh nhân tăng áp lực nội sọ vô căn
Nghiên cứu hồi cứu trong 5 năm trên 266 bệnh nhân (96% nữ) cho thấy mối liên quan giữa BMI và các thông số lâm sàng của IIH. Bệnh nhân được phân tầng theo tiêu chuẩn WHO, với ngưỡng BMI > 30 được phân loại là béo phì. Kết quả cho thấy béo phì có liên quan đáng kể đến thị lực kém hơn (logMAR 28) và mức độ phù gai thị nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, các hình ảnh thần kinh (neuroimaging) tương tự nhau giữa các nhóm BMI. Đáng chú ý, nhóm tiền béo phì có độ dày lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL) cao hơn do phát hiện sớm, trong khi nhóm béo phì có độ dày RNFL thấp hơn do phát hiện muộn. Tỷ lệ can thiệp phẫu thuật không có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm BMI.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 266 bệnh nhân |
| Tuổi trung bình | 30 tuổi |
| Tỷ lệ nữ | 96% |
| Tỷ lệ béo phì | 42% |
| Thời gian theo dõi | 6 tháng |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm IIH ở giai đoạn tiền béo phì để bảo tồn chức năng thị giác.
Viêm gai thị sau tiêm phòng dại
Báo cáo ca lâm sàng về một nam thanh niên 18 tuổi bị mất thị lực đột ngột sau liều thứ tư của vắc-xin phòng dại. Bệnh nhân có biểu hiện viêm gai thị (papillitis) một bên, khuyết tật đồng tử hướng tâm (RAPD) độ 4, và phù gai thị. MRI não cho thấy dày và tăng tín hiệu sau tiêm thuốc tương phản ở dây thần kinh thị giác bên trái. Bệnh nhân được điều trị bằng Methylprednisolone tiêm tĩnh mạch 1g/ngày trong 3 ngày, sau đó là steroid đường uống 1mg/kg/ngày trong 11 ngày. Kết quả cho thấy sự phục hồi hoàn toàn thị lực và độ dày RNFL trong vòng 15 ngày. Cơ chế được cho là phản ứng trung gian phức hợp miễn dịch và tổn thương hàng rào máu não do bắt chước phân tử (molecular mimicry) giữa kháng nguyên vắc-xin và protein myelin.
Đánh giá võng mạc ở bệnh nhân PCOS
Nghiên cứu bệnh chứng trên 29 bệnh nhân PCOS (58 mắt) và 29 đối chứng khỏe mạnh cho thấy sự khác biệt đáng kể về độ dày RNFL ở các góc phần tư phía trên và phía dưới. Mặc dù áp lực nội nhãn (IOP) và tỷ lệ cup/disc không khác biệt có ý nghĩa thống kê, các tác giả cho rằng trạng thái tăng androgen trong PCOS có thể gây tác động hướng thần kinh (tropic effect) lên võng mạc. Hạn chế của nghiên cứu là cỡ mẫu nhỏ và thiếu bằng chứng mô bệnh học.
Chẩn đoán IIH không phù gai thị
Nghiên cứu quan sát trên 16 bệnh nhân bị đau đầu mạn tính nghi ngờ IIH nhưng không có phù gai thị. Sử dụng siêu âm B-scan để đo đường kính bao dây thần kinh thị giác (ONSD) cho thấy giá trị trung bình là 5,32 mm. Nghiên cứu đề xuất B-scan là công cụ hỗ trợ chẩn đoán hữu ích khi fundus bình thường. Các bệnh nhân được điều trị bằng Acetazolamide và Topiramate, cho thấy cải thiện triệu chứng sau 3 tháng.
- Cân nhắc chẩn đoán IIH ở bệnh nhân đau đầu mạn tính ngay cả khi fundus bình thường.
- Sử dụng B-scan để đo ONSD như một dấu ấn sinh học hỗ trợ chẩn đoán IIH.
- Viêm gai thị sau tiêm vắc-xin là biến chứng hiếm gặp nhưng cần can thiệp steroid sớm.
- Độ dày RNFL và GCC có giá trị trong việc theo dõi tổn thương thần kinh thị giác do chèn ép.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Free Paper Neuro Ophthalmology II + Semi Finals, aioseditorproceedings, 01:21:45, https://www.youtube.com/watch?v=xd7yIeXE-bE