Dữ liệu từ Vaughan & Asbury's General Ophthalmology (2017) cho thấy năm 2010, toàn cầu có 285 triệu người bị mất thị lực, trong đó 39 triệu người mù. Chương này cung cấp khung phân loại và các chiến lược phòng ngừa cho các bệnh lý nhãn khoa phổ biến.
Nguyên nhân gây mất thị lực
Việc phân loại mất thị lực dựa trên thị lực xa của mắt tốt hơn (tài liệu không nêu). WHO sử dụng phân loại ICD-10 để xác định các mức độ suy giảm thị lực. Tật khúc xạ không được điều chỉnh chiếm 42% nguyên nhân gây mất thị lực toàn cầu. Các nguyên nhân hàng đầu gây mù bao gồm đục thủy tinh thể (cataract), glaucoma, thoái hóa hoàng điểm tuổi già (age-related macular degeneration) và sẹo giác mạc. Tỷ lệ mất thị lực do bệnh truyền nhiễm như mắt hột (trachoma) đang giảm nhờ cải thiện y tế công cộng, hiện ảnh hưởng đến 1,8 triệu người.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mất thị lực do tật khúc xạ | 42% |
| Tỷ lệ mù do đục thủy tinh thể | 51% |
| Số người mù do glaucoma | 3 triệu người |
| Số người mù do mắt hột | 1,8 triệu người |
| Tỷ lệ mù do bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP) | 29% (trong nhóm bệnh võng mạc trẻ em) |
Bình luận: Thông tin theo Vaughan & Asbury's General Ophthalmology, 2017; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự khác biệt giữa thị lực chỉnh kính tốt nhất (best-corrected visual acuity) và thị lực hiện tại (presenting visual acuity) trong thống kê dịch tễ.
Phòng ngừa chấn thương mắt
Chấn thương mắt là nguyên nhân có thể phòng ngừa được, với hơn 55 triệu ca mỗi năm. Theo US Eye Injury Register (USEIR), hơn 57% chấn thương xảy ra ở người dưới 30 tuổi. Các biện pháp bảo hộ lao động và giáo dục cộng đồng về an toàn là then chốt. Trong trường hợp chấn thương hóa chất, rửa mắt bằng nước sạch hoặc nước muối trong ít nhất 5 phút là bước sơ cứu quan trọng nhất. Đối với chấn thương xuyên thấu, cần đánh giá chuyên khoa khẩn cấp để tránh biến chứng lâu dài.
Phòng ngừa nhiễm trùng mắt mắc phải
Hàng rào bảo vệ chính là biểu mô giác mạc và kết mạc. Việc sử dụng kính áp tròng (contact lens) làm tăng nguy cơ viêm giác mạc mủ, đặc biệt khi đeo qua đêm (tăng nguy cơ gấp 5 lần). Các tác nhân như Acanthamoeba và Fusarium có liên quan đến dung dịch ngâm kính. Trong phẫu thuật nội nhãn, việc đảm bảo vô trùng và sử dụng povidone iodine tiền phẫu là cần thiết. Tiêm cefuroxime nội nhãn cuối phẫu thuật đục thủy tinh thể giúp giảm nguy cơ viêm nội nhãn.
Phòng ngừa tổn thương mắt do nhiễm trùng bẩm sinh
Nhiễm trùng mẹ trong thai kỳ như rubella, cytomegalovirus, toxoplasmosis và HSV-2 có thể gây tổn thương mắt nghiêm trọng cho thai nhi. Việc tiêm chủng rubella đã giúp loại trừ bệnh ở nhiều quốc gia phát triển. Đối với toxoplasmosis, điều trị kháng sinh từ tuần thứ 15 thai kỳ giúp cải thiện kết cục lâm sàng. Với HSV-2, nếu mẹ nhiễm nguyên phát trong tam cá nguyệt thứ ba, khuyến cáo thực hiện mổ lấy thai chủ động.
Phòng ngừa mất thị lực do thuốc và bệnh hệ thống
Sử dụng corticosteroid kéo dài (tại chỗ, toàn thân hoặc hít) có thể gây glaucoma góc mở và đục thủy tinh thể dưới bao sau. Thuốc tê tại chỗ không được dùng kéo dài do nguy cơ loét giác mạc. Đối với bệnh võng mạc đái tháo đường (diabetic retinopathy), kiểm soát đường huyết, huyết áp và lipid máu là ưu tiên hàng đầu để phòng ngừa mất thị lực.
- Thực hiện khám đáy mắt định kỳ cho bệnh nhân đái tháo đường.
- Tư vấn bệnh nhân không đeo kính áp tròng khi đi bơi hoặc trong môi trường nước.
- Sử dụng kính bảo hộ khi làm việc với máy móc hoặc hóa chất.
- Sàng lọc ROP cho trẻ sinh non dưới 30 tuần tuổi hoặc cân nặng dưới 1500g.
- Rửa tay và sát khuẩn dụng cụ nhãn khoa (như đầu đo nhãn áp) giữa các bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Dustin Curts, William G. Hodge, 2017, Causes and Prevention of Vision Loss, Vaughan & Asbury's General Ophthalmology 19th Ed, trang 857-885.