Bài giảng tại AIOC 2026 (IC172) về chủ đề nhược cơ mắt ở trẻ em (childhood ocular myasthenia) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện sớm các triệu chứng biến đổi để tránh bỏ sót chẩn đoán. Nhược cơ là bệnh tự miễn do tự kháng thể chống lại tiếp hợp thần kinh cơ (neuromuscular junction), trong đó nhược cơ mắt (ocular myasthenia) khu trú tại cơ nâng mi trên (LPS), cơ vòng mi hoặc các cơ vận nhãn khác, chiếm khoảng 10-15% tổng số ca nhược cơ ở trẻ em dưới 18 tuổi.
Thách thức trong chẩn đoán nhược cơ ở trẻ em
Việc chẩn đoán nhược cơ ở trẻ em thường bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm do sự biến đổi trong biểu hiện lâm sàng, thiếu các dấu hiệu điển hình như ở người lớn, và sự chồng lấp với các bệnh lý nhãn khoa khác. Khó khăn còn đến từ việc thực hiện các test lâm sàng ở trẻ nhỏ, tỷ lệ xét nghiệm kháng thể âm tính cao và chỉ số nghi ngờ thấp. Các triệu chứng gợi ý bao gồm sụp mi dao động (fluctuating ptosis), lác biến đổi (variable strabismus), nhìn đôi (diplopia) và hạn chế vận nhãn. Một số trường hợp hiếm gặp có thể biểu hiện bằng hở mi (lagophthalmos) và rung giật nhãn cầu (nystagmus).
Dấu hiệu lâm sàng và các nghiệm pháp hỗ trợ
Khi nghi ngờ nhược cơ, bác sĩ cần kiểm tra kỹ các dấu hiệu tại mi mắt. Sụp mi dao động là biểu hiện phổ biến nhất, có thể một bên, hai bên hoặc luân phiên. Các nghiệm pháp bao gồm: nghiệm pháp mỏi cơ (lid fatigability) khi nhìn lên, dấu hiệu Cogan (Cogan's lid twitch) khi nhìn xuống 15 giây rồi trở về vị trí nguyên phát, dấu hiệu rèm che (curtain sign) và dấu hiệu nhìn trộm (peek sign) khi bệnh nhân nhắm mắt nhẹ. Ngoài ra, cần phân biệt với các bệnh lý giả nhược cơ như liệt dây thần kinh sọ (III, IV, VI), liệt vận nhãn trong nhân (internuclear ophthalmoplegia - INO), hội chứng Miller Fisher, bệnh lý tuyến giáp, viêm cơ hốc mắt và nhược cơ bẩm sinh (congenital myasthenia syndrome - CMS).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ nhược cơ trẻ em | 10-15% tổng số ca nhược cơ |
| Độ nhạy test chườm đá | 90% |
| Độ đặc hiệu test chườm đá | 100% |
| Liều Neostigmine | 0.05 mg/kg tiêm tĩnh mạch chậm trong 1 phút |
| Tỷ lệ dương tính Anti-AChR | Khoảng 50% ca nhược cơ mắt |
| Tỷ lệ Anti-MuSK ở ca seronegative | 40-70% |
Chiến lược chẩn đoán và điều trị
Quy trình chẩn đoán bắt đầu bằng test chườm đá (ice pack test) tại giường, nếu cải thiện >2 mm được coi là dương tính. Nếu vẫn nghi ngờ, thực hiện test dược lý với Neostigmine (kèm Atropine để giảm tác dụng phụ). Xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể kháng thụ thể acetylcholine (anti-acetylcholine receptor antibody), anti-MuSK và LRP4 là rất quan trọng. Điện sinh lý như kích thích thần kinh lặp lại (repetitive nerve stimulation - RNS) và điện cơ sợi đơn (single-fiber EMG) là các phương pháp nhạy nhất. Điều trị ưu tiên dùng thuốc ức chế men acetylcholinesterase (pyridostigmine) làm hàng đầu, kết hợp steroid nếu đáp ứng tối thiểu. Các thuốc tiết kiệm steroid (azathioprine, cyclosporine, cyclophosphamide) được cân nhắc nếu không thể giảm liều steroid. Trong trường hợp kháng trị, có thể sử dụng IVIG hoặc thay huyết tương.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không được bỏ sót chẩn đoán vì nguy cơ gây nhược thị và phẫu thuật lác không cần thiết. Cần lưu ý rằng nhược cơ bẩm sinh (CMS) là bệnh di truyền, không phải tự miễn, nên nếu các test kháng thể và RNS âm tính, cần chỉ định xét nghiệm di truyền.
- Luôn kiểm tra tiền sử sụp mi dao động và lác biến đổi ở trẻ em.
- Thực hiện test chườm đá tại giường như bước sàng lọc đầu tiên.
- Cân nhắc chẩn đoán nhược cơ ngay cả khi xét nghiệm kháng thể âm tính.
- Loại trừ u tuyến ức (thymoma) bằng chẩn đoán hình ảnh ngực sau khi xác định chẩn đoán.
- Theo dõi sát tác dụng phụ khi sử dụng thuốc ức chế men acetylcholinesterase và steroid.
Tài liệu tham khảo:
Nayana G, 2026, Can Childhood Ocular Myasthenia Be Missed?, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: iqpGOfntLyE.