Nhiễm trùng mảnh ghép giác mạc là biến chứng nghiêm trọng có thể dẫn đến thất bại mảnh ghép nếu không được xử trí kịp thời, với tỷ lệ mắc được báo cáo lên tới 11,9% tại các quốc gia đang phát triển. Theo Sharma và cộng sự (2009), nhiễm trùng sau ghép giác mạc thường liên quan đến các yếu tố như ô nhiễm mô hiến, bệnh lý bề mặt nhãn cầu và các vấn đề liên quan đến chỉ khâu, dẫn đến kết cục thị lực kém.
Tỷ lệ mắc
Tỷ lệ nhiễm trùng sau ghép giác mạc có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực. Tại các quốc gia phát triển, tỷ lệ viêm giác mạc nhiễm trùng sau phẫu thuật ghép giác mạc dao động từ 1,7 đến 7,4%. Trong khi đó, tỷ lệ này tại các quốc gia đang phát triển có thể lên tới 11,9%. Đối với ghép giác mạc phiến (lamellar keratoplasty), tỷ lệ nhiễm trùng được báo cáo là 11,11%. Đa số các trường hợp nhiễm trùng xuất hiện trong năm đầu tiên sau phẫu thuật. Sự khác biệt về tỷ lệ mắc giữa các khu vực được cho là do sự khác biệt về bệnh lý giác mạc nguyên phát, chất lượng dịch vụ y tế và sự tuân thủ lịch tái khám.
Các yếu tố nguy cơ
Các yếu tố nguy cơ bao gồm bệnh lý giác mạc của người nhận, ô nhiễm mô hiến và các vấn đề bề mặt nhãn cầu. Các bệnh lý như loạn dưỡng nội mô Fuchs, sẹo giác mạc-mống mắt và bệnh lý giác mạc bóng nước (bullous keratopathy) có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn so với giác mạc chóp. Ô nhiễm mô hiến có thể xảy ra do bệnh lý của người hiến (ác tính, nhiễm trùng huyết) hoặc do môi trường bảo quản. Ngoài ra, các nhiễm trùng có sẵn ở phần phụ nhãn cầu như viêm túi lệ, viêm bờ mi nếu không được điều trị trước phẫu thuật sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mảnh ghép.
Vấn đề liên quan đến chỉ khâu và bề mặt nhãn cầu
Các vấn đề liên quan đến chỉ khâu là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Chỉ khâu lỏng, đứt hoặc lộ chỉ tạo điều kiện cho sự xâm nhập của vi khuẩn. Chỉ khâu liên tục (continuous suture) có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn so với chỉ khâu rời (interrupted sutures). Các rối loạn bề mặt nhãn cầu như khô mắt (dry eye) làm thay đổi động lực học màng phim nước mắt, giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của lysozyme, chiếm 33–66% các trường hợp nhiễm trùng sau ghép. Khuyết biểu mô dai dẳng (persistent epithelial defect) cũng là yếu tố thúc đẩy nhiễm trùng, chiếm 14–74% các trường hợp trong nhiều loạt nghiên cứu.
Vi sinh vật học và chẩn đoán
Tác nhân phổ biến nhất là Herpes simplex virus, tiếp theo là vi khuẩn. Vi khuẩn Gram dương (coagulase-negative staphylococci, Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus) thường gặp hơn vi khuẩn Gram âm (Pseudomonas aeruginosa, Serratia marcescens). Nấm (Aspergillus, Mucoraceae) cũng là tác nhân gây bệnh đáng lưu ý. Chẩn đoán dựa trên thăm khám sinh hiển vi (slit-lamp biomicroscope), nhuộm Gram, soi tươi KOH và nuôi cấy. Nếu thâm nhiễm sâu, có thể dùng chỉ tơ (silk suture) xuyên qua tổn thương để lấy mẫu nuôi cấy.
Quản lý y khoa và phẫu thuật
Điều trị bao gồm nhập viện để theo dõi sát. Ngừng ngay corticosteroid tại chỗ. Phác đồ kết hợp bao gồm cefazolin 50 mg/mL và tobramycin 14 mg/mL mỗi 30 phút trong 24 giờ đầu. Nếu có bằng chứng nấm, dùng Natamycin 5% mỗi giờ vào ban ngày và mỗi 2 giờ vào ban đêm. Phẫu thuật bao gồm cắt chỉ nhiễm trùng hoặc ghép giác mạc điều trị (therapeutic keratoplasty) nếu điều trị nội khoa thất bại hoặc có nguy cơ thủng giác mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ nhiễm trùng (quốc gia phát triển) | 1,7 - 7,4% |
| Tỷ lệ nhiễm trùng (quốc gia đang phát triển) | 11,9% |
| Tỷ lệ nhiễm trùng sau ghép phiến | 11,11% |
| Tỷ lệ tái phát Herpes sau ghép | 10 - 25% trong năm đầu |
| Tỷ lệ BCVA > 6/60 | 14 - 30% |
Bình luận: Thông tin theo Sharma và cộng sự (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc loại bỏ chỉ khâu sớm khi có dấu hiệu lỏng hoặc nhiễm trùng. Hạn chế của tài liệu là dữ liệu về tỷ lệ mắc dựa trên các nghiên cứu cũ, cần cập nhật theo các báo cáo dịch tễ học mới nhất.
- Kiểm tra và loại bỏ chỉ khâu lỏng hoặc lộ ngay lập tức để ngăn ngừa ổ chứa vi khuẩn.
- Ngừng corticosteroid tại chỗ ngay khi nghi ngờ nhiễm trùng mảnh ghép.
- Sử dụng phác đồ kháng sinh tăng cường (fortified antibiotics) trong 24 giờ đầu cho các trường hợp viêm giác mạc mủ.
- Theo dõi sát khuyết biểu mô dai dẳng và sử dụng kính tiếp xúc băng điều trị (bandage contact lenses) thận trọng do nguy cơ thiếu oxy giác mạc.
Tài liệu tham khảo:
Sharma N, Prakash G, Vajpayee RB, 2009, Post keratoplasty infections, Corneal Surgery, Chapter 53, 471-476.