Những thách thức chưa được giải quyết trong chụp mạch cắt lớp quang học (OCTA)

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Chụp mạch cắt lớp quang học (Optical coherence tomography angiography - OCTA) là kỹ thuật không xâm lấn cho phép hình ảnh hóa đồng thời cấu trúc và hệ thống mạch máu của mắt. Dựa trên tài liệu "OCTA in Ophthalmology" (2022), chương 20 đã tổng hợp các hạn chế kỹ thuật hiện tại và định hướng phát triển của công nghệ này trong thực hành lâm sàng.

Tốc độ và trường nhìn

Để phát hiện độ tương phản chuyển động, các giao thức OCTA yêu cầu quét lại cùng một vùng võng mạc nhiều lần. Để duy trì thời gian thu nhận hình ảnh phù hợp, các thiết bị nhanh hơn với tốc độ A-scan cao hơn là cần thiết so với OCT cấu trúc. Mặc dù có xu hướng tăng tốc độ thiết bị trong những năm gần đây, trường nhìn (field of view) của các thiết bị thương mại vẫn còn hạn chế. Các nguyên mẫu nghiên cứu đã cung cấp hình ảnh OCTA trường rộng (wide field) có giá trị lớn trong các bệnh lý mạch máu như bệnh võng mạc đái tháo đường. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hình ảnh trường rộng thường đi kèm với sự sụt giảm mật độ quét và độ phân giải. Việc cân bằng giữa tốc độ A-scan, mật độ quét và trường nhìn vẫn là một thách thức đang được nghiên cứu.

Độ phân giải

Độ phân giải trục (axial resolution) thay đổi tùy theo thiết bị và thuật toán OCTA. Các giao thức phân tách phổ giúp cải thiện tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu nhưng lại làm giảm độ phân giải trục, ảnh hưởng đến việc phân biệt các lớp mạch máu trung gian và sâu. Độ phân giải ngang (lateral resolution) cũng là một biến số khác biệt giữa các thiết bị. Các thiết bị OCTA hiện nay đạt độ phân giải ngang lên đến 6 micrometers. Việc tăng độ phân giải ngang trong các thiết bị OCTA quang học thích ứng (adaptive optics OCTA) cho phép hình ảnh hóa kích thước mao mạch tốt hơn và giảm thiểu sự đánh giá quá cao kích thước mao mạch, mặc dù công nghệ này vẫn đang trong giai đoạn phát triển và chưa phổ biến trong thực hành hàng ngày.

Nhiễu ảnh (Artifacts)

Một trong những hạn chế chính của OCTA là sự xuất hiện của nhiều nhiễu ảnh hơn so với các kỹ thuật hình ảnh khác, đặc biệt là OCT cấu trúc. Việc hiểu cách tạo ảnh OCTA giúp giải thích hình ảnh và tránh sai sót. Một mục tiêu chưa đạt được là thiếu các thuật toán phân đoạn (segmentation algorithms) chuẩn hóa giữa các nền tảng. Vì hình ảnh OCTA dựa trên phân tích en face hoặc phân tích ngang, việc biết ranh giới phân đoạn khi áp dụng phân đoạn tự động là rất quan trọng. Ngoài ra, cần đào tạo về nhiễu ảnh do bóng chiếu (projection artifacts), bao gồm việc sử dụng các thuật toán loại bỏ nhiễu chiếu 2D-3D (2D-3D Projection Artifact Removal - PAR).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ phân giải ngang thiết bị hiện tạilên đến 6 micrometers
Tiêu chuẩn hóa thuật toán phân đoạntài liệu không nêu
Nhu cầu cơ sở dữ liệu quy chuẩnbắt buộc cho các nghiên cứu cấu trúc
Bình luận: Thông tin theo "OCTA in Ophthalmology" (2022); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các hạn chế về nhiễu ảnh và thiếu chuẩn hóa giữa các nền tảng là rào cản lớn nhất trong việc so sánh dữ liệu định lượng giữa các máy OCTA khác nhau. Người đọc cần lưu ý rằng việc so sánh trực tiếp các thông số định lượng giữa các nền tảng khác nhau hiện nay nên được tránh.

Quy trình đánh giá và chuẩn hóa dữ liệu

Khối lượng dữ liệu khổng lồ từ một lần quét đơn lẻ gây khó khăn cho việc phân tích, đòi hỏi một quy trình đánh giá hình ảnh tối ưu. Sự đa dạng của các thiết bị trên thị trường, sử dụng công nghệ miền phổ (spectral domain) hoặc nguồn quét (swept source) với các thuật toán xử lý hình ảnh độc quyền, tạo ra sự biến thiên lớn. Việc thiếu chuẩn hóa là hạn chế lớn đối với bác sĩ lâm sàng và nhà nghiên cứu. Để triển khai dữ liệu OCTA trong các thử nghiệm lâm sàng, cần có định nghĩa đồng thuận về các thông số OCTA và các cơ sở dữ liệu quy chuẩn (normative databases) là bắt buộc.

  • Luôn kiểm tra nhiễu ảnh (artifacts) trước khi đưa ra kết luận lâm sàng từ hình ảnh OCTA.
  • Không so sánh trực tiếp các thông số định lượng giữa các thiết bị OCTA khác nhau do thiếu chuẩn hóa thuật toán.
  • Cần đào tạo chuyên sâu về cách diễn giải hình ảnh có và không có loại bỏ nhiễu chiếu (PAR).
  • Sử dụng các cơ sở dữ liệu quy chuẩn khi có sẵn để tăng độ tin cậy của phân tích định lượng.

Tài liệu tham khảo:

Rosa Dolz Marco, 2022, Unmet Needs, OCTA in Ophthalmology, 195-196.

Xem thêm