Ứng dụng OCT-Angiography trong thực hành lâm sàng nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Chương 19 trong tài liệu "Daily Practice" (2022) tổng quan về vai trò của OCT-Angiography (OCT-A) như một phương thức chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, cho phép phân tích sâu về vi mạch võng mạc và hắc mạc. Công nghệ này tạo ra hình ảnh mạch máu bằng cách tính toán sự mất tương quan (decorrelation) giữa các B-scan liên tiếp, dựa trên nguyên lý các tế bào máu là thành phần duy nhất di chuyển trong mô võng mạc tĩnh, từ đó thay đổi cách tiếp cận chẩn đoán và theo dõi bệnh lý võng mạc hàng ngày mà không cần tiêm thuốc cản quang.

Ưu điểm của OCT-A so với chụp mạch truyền thống

So với chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein angiography - FA) và chụp mạch Indocyanine green (ICGA), OCT-A mang lại nhiều lợi thế vượt trội trong thực hành lâm sàng. OCT-A cho phép hình ảnh hóa đồng thời vi mạch võng mạc và hắc mạc, cung cấp hình ảnh ba chiều (3D) có thể phân đoạn theo độ sâu để quan sát riêng biệt đám rối mao mạch nông và sâu. Ngoài ra, OCT-A cho phép phân tích chức năng dòng chảy máu kết hợp với các B-scan cấu trúc, giúp đánh giá toàn diện thông tin dòng chảy trên các chi tiết cấu trúc. Đây là lựa chọn tối ưu cho các bệnh nhân có chống chỉ định với chất cản quang như dị ứng i-ốt, suy gan, suy thận hoặc phụ nữ mang thai. Các rối loạn mạch máu được biểu hiện qua sự hiện diện bất thường của dòng chảy, thiếu dòng chảy hoặc cấu trúc mạch máu dị dạng, giúp phát hiện tân mạch, phình mạch, vùng thiếu máu cục bộ và các shunt mạch máu.

Bệnh lý thoái hóa

Trong các bệnh thoái hóa võng mạc, Thoái hóa hoàng điểm tuổi già (Age-Related Macular Degeneration - AMD) là ứng dụng lâm sàng phổ biến nhất. OCT-A đã tạo ra tác động lớn trong quản lý AMD bằng cách chẩn đoán nhanh Tân mạch hoàng điểm (Macular Neovascularization - MNV), tăng tỷ lệ phát hiện MNV hoạt động và cận lâm sàng, đồng thời rút ngắn thời gian thiết lập điều trị anti-VEGF. OCT-A có khả năng hiển thị cả ba loại MNV, đặc biệt ưu thế với MNV loại 1 vốn khó quan sát trên FA. Hơn nữa, OCT-A có thể xác định MNV không xuất tiết (nonexudative MNV) mà không gây rò rỉ trên FA hoặc không có dịch dưới võng mạc trên OCT cấu trúc. Đối với các bệnh lý thuộc phổ Pachychoroid, OCT-A xác định sự hiện diện của tân mạch đáng tin cậy hơn FA, vốn thường bị che lấp bởi vùng tăng huỳnh quang do hiệu ứng pooling.

Bệnh lý mạch máu

Trong các bệnh lý mạch máu võng mạc, OCT-A hỗ trợ ghi nhận các thay đổi vi mạch như vi phình mạch, shunt, tân mạch hoặc vùng mao mạch không tưới máu. Mặc dù OCT-A chưa thay thế FA làm tiêu chuẩn vàng do thiếu khả năng đánh giá các hiện tượng động học như rò rỉ, đọng thuốc và ngấm thuốc, nhưng nó cung cấp các biomarker quan trọng. Ví dụ, trong Bệnh võng mạc đái tháo đường (Diabetic Retinopathy - DR), vùng vô mạch hoàng điểm (Foveal avascular zone - FAZ) và mật độ mao mạch là các biomarker có giá trị tiên lượng. Trong Tắc tĩnh mạch võng mạc (Retinal vein occlusion - RVO), OCT-A đặc biệt quan trọng trong giai đoạn cấp tính khi xuất huyết nông lan rộng tạo hiệu ứng che lấp trên FA, giúp xác định chính xác hơn phạm vi và vị trí tổn thương thiếu máu cục bộ tối đa.

Bệnh lý viêm

Trong viêm màng bồ đào (Uveitis), OCT-A đóng vai trò bổ sung cho chụp mạch truyền thống, đặc biệt hữu ích để hiển thị sự gián đoạn dòng chảy mạch máu bình thường, tân mạch võng mạc và tân mạch hắc mạc viêm (inflammatory choroidal neovascularization - iCNV). Khi đánh giá các bất thường cấu trúc mạch máu, OCT-A hiển thị các chi tiết mạch máu bị bỏ lỡ trên FA do hiệu ứng che lấp từ rò rỉ thuốc. Đối với iCNV, chẩn đoán sớm có thể không rõ ràng trên FA do sự khuếch tán hoặc tích tụ thuốc che lấp sự rò rỉ của iCNV. Trong những trường hợp này, OCT-A sẽ chứng minh rõ ràng mạng lưới tân mạch đang hình thành, ngay cả khi vị trí iCNV chồng lấp lên vùng viêm hắc võng mạc hoặc bong thanh dịch võng mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ứng dụng chínhAMD, DR, RVO, Uveitis
Khả năng hình ảnh3D, phân đoạn sâu, không xâm lấn
Ưu thế so với FAKhông cần thuốc cản quang, quan sát được MNV loại 1
Hạn chếKhông đánh giá được rò rỉ, đọng thuốc, ngấm thuốc
Kích thước quét tối đa12x12 mm
Bình luận: Thông tin theo [Rodrigues & Barrão, 2022]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh OCT-A là công cụ bổ trợ mạnh mẽ nhưng không thay thế hoàn toàn FA trong việc đánh giá tính toàn vẹn của hàng rào máu võng mạc (rò rỉ). Hạn chế lớn nhất của OCT-A là các tạo ảnh giả (artifact) do chuyển động hoặc phân đoạn lớp tự động sai lệch trong các trường hợp phù hoàng điểm nặng.
  • Sử dụng OCT-A để chẩn đoán sớm MNV loại 1 và MNV không xuất tiết mà FA có thể bỏ sót.
  • Kết hợp OCT-A với OCT cấu trúc để xác định tân mạch võng mạc khi cấu trúc mạch máu nhô lên trên màng ngăn cách trong (ILM).
  • Tận dụng khả năng quét rộng (12x12 mm) để xác định vùng thiếu máu cục bộ ngoại vi trong RVO và DR.
  • Sử dụng OCT-A để theo dõi đáp ứng điều trị anti-VEGF thay thế cho FA định kỳ nhằm giảm thiểu việc tiêm thuốc cản quang.
  • Trong viêm màng bồ đào, ưu tiên OCT-A để phát hiện iCNV khi FA bị nhiễu bởi rò rỉ thuốc hoặc dịch dưới võng mạc.

Tài liệu tham khảo:

Catarina Rodrigues, Sandra Barrão, 2022, OCT-Angiography in Ophthalmology - Retinal Manual 020_19_Daily Practice, Livro GER 2022, trang 191-194.

Xem thêm