Đo lường thông số kính tiếp xúc mềm: Phương pháp và tiêu chuẩn kỹ thuật

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Giới thiệu

Phần lớn kính tiếp xúc mềm hiện nay được sản xuất hàng loạt bằng quy trình đúc hai mặt, đảm bảo chất lượng ổn định và giảm nhu cầu đo lường từng thấu kính đơn lẻ. Tuy nhiên, việc đo lường các thông số chính vẫn cần thiết để giải quyết các trường hợp kính không vừa vặn, khó chịu hoặc thị lực kém. Tài liệu Ehrmann (2018) về đo lường kính tiếp xúc mềm cung cấp hướng dẫn dựa trên tiêu chuẩn ISO 18369, bao gồm bốn phần: từ vựng, dung sai, phương pháp đo và tính chất hóa lý của vật liệu. Việc đo lường chính xác đòi hỏi sự hiểu biết về tính chất vật liệu hydrogel, vốn dễ bị mất nước khi tiếp xúc với không khí, do đó cần thực hiện trong môi trường ẩm hoặc kiểm soát chặt chẽ điều kiện đo.

Điều kiện chuẩn bị kính theo ISO 18369-3

Do tính chất ưa nước của vật liệu kính tiếp xúc mềm, việc chuẩn bị kính trước khi đo là cực kỳ quan trọng. Tiêu chuẩn ISO 18369-3 quy định sử dụng dung dịch muối đệm phosphate (PBS) với pH 7.4±0.1 và độ thẩm thấu 310±5 mOsm/kg để ngâm kính trong ít nhất 30 phút. Nhiệt độ đo tiêu chuẩn là 20±0.5 °C. Mặc dù PBS được khuyến cáo để mô phỏng môi trường nước mắt, trong thực hành lâm sàng, dung dịch muối 0.9% vô trùng thường được sử dụng thay thế.

Thông số quang học và công suất kính

Hiệu suất thị giác của kính tiếp xúc phụ thuộc vào độ chính xác của các thông số quang học. Đối với kính cầu đơn tiêu, chỉ cần một lần đo công suất là đủ. Kính toric yêu cầu đo dọc theo ít nhất hai kinh tuyến khác nhau, trong khi kính đa tiêu cần đánh giá hồ sơ công suất dọc theo đường kính. Phương pháp đơn giản nhất cho bác sĩ là đo khúc xạ chồng (overrefraction), tuy nhiên phương pháp này mang tính chủ quan. Các thiết bị đo công suất hiện đại như máy đo công suất kính (focimeter) hoặc máy đo tự động (autolensometer) thường đo công suất đỉnh sau (BVP) trong không khí. Để tránh mất nước, các thiết bị hiện đại ngâm kính trong cuvette chứa dung dịch muối. Các công nghệ như Moiré deflectometry, Hartmann–Shack (HS) và Phase-shifting Schlieren cho phép lập bản đồ công suất toàn bộ vùng quang học.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ chính xác đo công suất (Hough et al., 1996)Độ lệch chuẩn 0.1–0.3 D cho kính toric công suất thấp
Phạm vi đo Nimo TR1504±30 D
Độ lặp lại Nimo TR1504<±0.05 D
Phạm vi đo Hartmann–Shack (Fig 7.5)±20 D
Độ chính xác Hartmann–Shack (Fig 7.5)0.05 D
Bình luận: Thông tin theo Ehrmann (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc đo công suất trong không khí dễ gây sai số do mất nước, do đó các thiết bị ngâm trong dung dịch là tiêu chuẩn vàng hiện nay. Cần lưu ý rằng các thiết bị đo bản đồ công suất có thể gặp sai số lớn ở vùng trung tâm quang học do nhiễu sóng.

Thông số vật liệu: Hàm lượng nước và Modulus

Hàm lượng nước có thể được xác định thông qua chỉ số khúc xạ (refractive index) với độ chính xác khoảng ±5% hoặc bằng phương pháp trọng lượng (gravimetric method) theo ISO 18369-3, vốn chính xác hơn nhưng mang tính phá hủy mẫu. Độ cứng của vật liệu được biểu thị bằng Modulus Young, xác định từ độ dốc của đường cong ứng suất/biến dạng (stress/strain curve). Việc đo Modulus yêu cầu mẫu kính được cắt thành dải rộng 3–6 mm, kéo giãn 10–15% và đo lực cần thiết. Ngoài ra, độ bền kéo cuối cùng (UTS) cũng có thể được xác định tại điểm mẫu bị đứt.

Độ thấm oxy và truyền dẫn

Độ thấm oxy (Dk) là thông số vật liệu, trong khi độ truyền dẫn oxy (Dk/t) là thông số của kính. ISO 18369-4 quy định phương pháp đo cực phổ (polarographic) cho mọi loại vật liệu và phương pháp đo coulometric cho vật liệu không phải hydrogel. Cả hai phương pháp đều yêu cầu kiểm soát nhiệt độ ở 35°C và vùng trung tâm 4–7 mm được bão hòa 21% O2. Cần hiệu chỉnh hiệu ứng cạnh (edge effect) và lớp biên để đảm bảo độ chính xác.

Hình học kính và cạnh kính

Các thông số hình học bao gồm đường kính, độ sâu sag (sagittal depth), độ dày và bán kính cong. Độ dày trung tâm thường dao động từ 50 μm đến 250 μm. Tiêu chuẩn ISO cho phép dung sai từ 15 μm đến 28 μm. Phương pháp đo độ dày chính xác nhất là sử dụng thước đo điện cơ (electromechanical thickness gauge) với lực đo giới hạn 15 mN theo ISO 18369-3. Đối với cạnh kính, phương pháp cắt lát (edge-slicing) là tiêu chuẩn để đánh giá hình dạng cạnh (tròn, dao, đục) và phát hiện các khuyết tật như vết rách hoặc cạnh không đều.

Bình luận: Việc đo lường hình học kính tiếp xúc hiện nay chủ yếu thuộc về nhà sản xuất. Tuy nhiên, bác sĩ lâm sàng cần nắm vững các phương pháp này để giải quyết các ca lâm sàng có triệu chứng khó chịu hoặc thị lực không ổn định do kính.
  • Kiểm tra kính bằng máy đo công suất hoặc máy đo tự động nếu bệnh nhân có thị lực không đạt yêu cầu.
  • Sử dụng kính hiển vi khe (slit lamp) để quan sát các khuyết tật cạnh kính hoặc vết xước bề mặt.
  • Cân nhắc ảnh hưởng của mất nước khi đo kính trong không khí; luôn giữ kính ẩm trong dung dịch muối khi có thể.
  • Sử dụng phương pháp khúc xạ chồng (overrefraction) như một công cụ hỗ trợ lâm sàng nhanh chóng.
  • Lưu ý rằng các thông số vật liệu như Modulus và Dk/t thường được nhà sản xuất cung cấp, nhưng có thể thay đổi theo điều kiện đeo kính thực tế.

Tài liệu tham khảo:

Klaus Ehrmann, 2018, Soft Lens Measurement, Contact Lens Practice, 73-85.

Xem thêm