Kính tiếp xúc có màu (tinted lenses) được Efron và Efron (2018) mô tả là công cụ hiệu quả để thay đổi hoặc tăng cường vẻ ngoài của mắt, đồng thời hỗ trợ điều trị các bệnh lý nhãn khoa và cải thiện thị lực cho mắt bị tổn thương. Các loại kính này đã được phát triển từ những năm 1888 với các ứng dụng từ thẩm mỹ đến điều trị chuyên sâu.
Các lựa chọn cơ bản
Việc lựa chọn giữa kính cứng (rigid) và kính mềm (soft) phụ thuộc vào mục đích lâm sàng. Kính cứng thường ưu việt hơn trong việc tạo ra các thiết kế iris (mống mắt) chân thực nhờ khả năng tùy chỉnh màu sắc và chi tiết, đặc biệt hữu ích cho các mắt bị biến dạng giác mạc. Ngược lại, kính mềm cung cấp độ che phủ giác mạc toàn diện và độ ổn định cao trên mắt, phù hợp cho mục đích thẩm mỹ. Màu sắc trên kính có thể là xuyên thấu (translucent) để thay đổi màu mắt tự nhiên hoặc đục (opaque) để che giấu các khiếm khuyết của mống mắt hoặc thay đổi hoàn toàn màu mắt tối.
Thiết kế và ứng dụng của kính có màu
Các ứng dụng chính bao gồm: Handling tints (kính có màu hỗ trợ đeo) giúp người dùng dễ dàng tìm thấy kính khi rơi; Cosmetic tinted lenses (kính thẩm mỹ) dùng để làm đẹp; Prosthetic tinted lenses (kính giả) giúp bình thường hóa vẻ ngoài của mắt bị dị dạng; và Therapeutic tinted lenses (kính điều trị) nhằm giảm chứng sợ ánh sáng (photophobia) do aniridia, albinism hoặc bệnh lý võng mạc. Ngoài ra, kính có màu còn được sử dụng để cải thiện thị giác màu sắc, hỗ trợ trong thể thao và bảo vệ mắt khỏi tia cực tím (UV).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Đường kính mống mắt trung bình (người châu Á) | 11.2 mm |
| Đường kính vòng limbal (1-Day Acuvue Define) | 12.5 mm |
| Độ truyền sáng kính thẩm mỹ | 75–85% |
| Độ hấp thụ ánh sáng (Handling tints) | 5–15% |
| Cỡ mẫu nghiên cứu an toàn (Rah et al., 2013) | 871 đối tượng (1742 mắt) |
| Tỷ lệ hoàn thành nghiên cứu (Rah et al., 2013) | 96.4% |
| Tuổi trung bình bệnh nhân (Rah et al., 2013) | 26.8 ± 6.6 tuổi |
Bình luận: Thông tin theo Efron và Efron (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khám mắt kỹ lưỡng trước khi kê đơn kính thẩm mỹ để đảm bảo độ vừa vặn và tránh các biến chứng nhiễm trùng. Một hạn chế lớn được nêu là nguy cơ nhiễm trùng khi mua kính không qua kiểm soát y tế.
Sản xuất và đặc điểm bề mặt
Các kỹ thuật sản xuất bao gồm: Dye dispersion tinting (phân tán màu trong polymer), Vat dye tinting (nhuộm bể), Chemical bond tinting (liên kết hóa học) và Printing (in ấn). Công nghệ in ấn hiện đại, như của Alcon, sử dụng các lớp mực chồng lên nhau để tạo chiều sâu cho mống mắt. Các nghiên cứu về đặc điểm bề mặt cho thấy kính có màu có thể có độ nhám khác biệt giữa mặt trước và mặt sau, điều này có liên quan đến sự gia tăng bám dính của vi khuẩn như Pseudomonas aeruginosa, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Cân nhắc lâm sàng và an toàn
Việc lắp kính (fitting) cần chú ý đến độ vừa vặn để giảm thiểu chuyển động của kính. Các vấn đề như giảm độ truyền oxy (oxygen transmissibility) hoặc thay đổi độ nhám bề mặt cần được theo dõi. Người dùng cần được cảnh báo về việc không chia sẻ kính và tuân thủ lịch tái khám. Đặc biệt, kính chứa oxit sắt hoặc kim loại khác có thể gây nguy hiểm khi chụp cộng hưởng từ (MRI).
- Luôn kiểm tra độ vừa vặn của kính có màu để tránh tổn thương giác mạc do kính quá chặt hoặc quá lỏng.
- Khuyên bệnh nhân đeo kính râm bảo vệ UV khi ở ngoài trời, ngay cả khi đã đeo kính tiếp xúc có màu.
- Không sử dụng kính có màu khi chụp MRI nếu kính chứa các thành phần kim loại.
- Hướng dẫn bệnh nhân vệ sinh kính định kỳ và đánh dấu hộp đựng để tránh nhầm lẫn và nhiễm khuẩn.
- Cảnh báo bệnh nhân về nguy cơ giảm thị lực ngoại vi hoặc hiện tượng lóa khi đeo kính có màu với đồng tử trong suốt.
Tài liệu tham khảo:
Efron, N., & Efron, S. E. (2018). Tinted Lenses. In: Contact Lens Practice. 3rd Edition, pp. 204-213.