Năm mươi năm phát triển của phẫu thuật khúc xạ đã tạo ra một nhóm lớn bệnh nhân có kết quả thị giác dưới mức tối ưu, đòi hỏi các lựa chọn điều chỉnh bổ sung như kính gọng, kính tiếp xúc hoặc phẫu thuật lại. Theo Efron (2018), việc phục hồi thị giác hai mắt (binocular vision) hoặc điều chỉnh loạn thị không đều (irregular astigmatism) sau phẫu thuật thường yêu cầu sử dụng kính tiếp xúc cứng (rigid lenses) để giảm thiểu các quang sai bậc cao (higher-order aberrations).
Các loại phẫu thuật khúc xạ
Số lượng các thủ thuật phẫu thuật khúc xạ tiếp tục tăng, bao gồm các nhóm thủ thuật cắt giác mạc (incisional), laser và các phương pháp khác. LASIK vẫn là thủ thuật chiếm ưu thế cho các độ khúc xạ từ -8.00 D đến +3.00 D. Mỗi thủ thuật làm thay đổi bề mặt giác mạc theo cách riêng, đòi hỏi sự thay đổi trong thiết kế kính tiếp xúc và kỹ thuật lắp kính để đạt hiệu quả tối ưu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Phạm vi điều trị LASIK | -8.00 D đến +3.00 D |
| Độ sâu cắt mô (ví dụ cận thị -6.00 D) | 72 μm |
| Thời gian hồi phục cảm giác giác mạc (PRK) | 1 tháng |
| Thời gian hồi phục cảm giác giác mạc (LASEK) | 3 tháng |
| Thời gian đeo kính băng (bandage lenses) | 3-5 ngày |
| Thời gian trì hoãn lắp kính cứng sau PRK/LASIK | 8-12 tuần |
Lắp kính tiếp xúc sau phẫu thuật quang học
Có ba chỉ định chính cho việc lắp kính tiếp xúc sau phẫu thuật: làm kính băng (bandage lenses) trong giai đoạn hậu phẫu ngay lập tức để giảm đau và hỗ trợ tái biểu mô hóa sau PRK/LASEK; điều chỉnh tật khúc xạ còn lại (ametropia); và điều chỉnh loạn thị không đều. Việc quản lý phản ứng lành thương là rất quan trọng để đảm bảo tái biểu mô hóa nhanh chóng, giảm sẹo đục nhu mô (stromal haze). Các nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt lâm sàng lớn giữa các loại kính silicone hydrogel dùng làm kính băng, mặc dù bệnh nhân báo cáo sự thoải mái hơn với senofilcon A.
Cảm giác giác mạc và triệu chứng khô mắt
Bệnh nhân thường gặp triệu chứng khô mắt sau LASIK, với cơ chế chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Các nghiên cứu chỉ ra sự suy giảm tiết nước mắt và thời gian vỡ phim nước mắt (tear break-up time) sau phẫu thuật. Cảm giác giác mạc sau PRK thường hồi phục sau 1 tháng, trong khi sau LASEK, các dây thần kinh dưới biểu mô (subbasal nerves) có thể chưa trở lại mức tiền phẫu sau 6 tháng. Rối loạn chức năng phim nước mắt có ý nghĩa quan trọng nếu cần lắp kính tiếp xúc sau phẫu thuật.
Kính tiếp xúc mềm và cứng
Với các ca cắt mô cận thị, vùng trung tâm giác mạc phẳng hơn vùng trung tâm-ngoại vi. Kính tiếp xúc mềm thường là lựa chọn khả thi cho các ca cận thị nhẹ đến trung bình. Tuy nhiên, đối với các ca có độ khúc xạ cao, kính tiếp xúc cứng với thiết kế hình học đảo ngược (reverse-geometry lens designs) thường được ưu tiên để giảm thể tích nước mắt đọng dưới kính, từ đó cải thiện độ ổn định quang học. Kính củng mạc (scleral lenses) cũng là một lựa chọn hiệu quả cho các trường hợp loạn thị không đều và khô mắt sau phẫu thuật.
Lắp kính tiếp xúc sau Radial Keratotomy (RK)
Việc lắp kính sau RK khó khăn hơn nhiều so với sau phẫu thuật laser do sự thay đổi lớn ở vùng trung tâm-ngoại vi và sự hiện diện của các vết mổ quanh rìa. Giác mạc sau RK có thể có các điểm xoay (pivot points) gây mất ổn định kính cứng. Kính tiếp xúc mềm thường cần được thiết kế riêng (custom made) với bán kính cong vùng quang học sau (BOZR) lớn hơn 9 mm. Tân mạch hóa do vết mổ (incisional neovascularization) là biến chứng phổ biến khi đeo kính mềm, có thể giảm thiểu bằng cách sử dụng kính silicone hydrogel có độ thấm oxy cao.
Bình luận: Thông tin theo Efron (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật phẫu thuật đã thay đổi đáng kể từ khi RK bị loại bỏ, tuy nhiên các nguyên tắc về quang học giác mạc và quản lý bề mặt nhãn cầu vẫn giữ giá trị tham khảo. Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu thống kê về tỷ lệ thành công dài hạn của từng loại thiết kế kính cụ thể.
- Trì hoãn lắp kính cứng ít nhất 8-12 tuần sau phẫu thuật laser để đảm bảo độ ổn định địa hình giác mạc.
- Ưu tiên sử dụng kính có độ thấm oxy (Dk/t) cao cho kính băng hậu phẫu để hỗ trợ lành thương.
- Sử dụng thiết kế kính hình học đảo ngược cho các bệnh nhân có độ cận thị cao sau phẫu thuật để tối ưu hóa độ ổn định.
- Cân nhắc kính củng mạc cho các trường hợp loạn thị không đều hoặc khô mắt nặng không đáp ứng với kính tiếp xúc thông thường.
- Theo dõi sát tân mạch giác mạc ở bệnh nhân sau RK khi sử dụng kính tiếp xúc mềm.
Tài liệu tham khảo:
Suzanne E. Efron, 2018, Post-refractive Surgery, Contact Lens Practice, 282-286.