Đo thị lực (Visual Acuity - VA) là phương pháp phổ biến nhất để đánh giá chức năng thị giác, đóng vai trò quan trọng trong việc sàng lọc sức khỏe mắt, theo dõi tiến triển bệnh lý và đánh giá hiệu quả điều trị. Theo tài liệu từ Ryan's Retina (2022), các tiêu chuẩn lâm sàng cho việc đo thị lực đã được thiết lập bởi Ủy ban về Thị giác của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia - Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia (NAS-NRC), tạo nền tảng cho các quy trình đo lường chuẩn hóa trong thực hành nhãn khoa hiện đại.
Kiểm tra thị lực
Các bài kiểm tra thị lực thường sử dụng các chữ cái in đậm trên nền trắng. Mặc dù bảng Snellen rất phổ biến, thuật ngữ "thị lực Snellen" hiện nay thường chỉ cách báo cáo kết quả hơn là một loại bảng cụ thể. Để hỗ trợ trẻ em hoặc người không quen với bảng chữ cái Latinh, các loại bảng như Landolt C hoặc hình ảnh đơn giản được sử dụng. NAS-NRC khuyến nghị bảng Landolt C làm tiêu chuẩn so sánh. Tuy nhiên, bảng này có tỷ lệ đoán lên tới 25%. Do đó, các chữ cái Sloan (bộ 10 chữ cái in hoa không chân) được sử dụng rộng rãi hơn, đặc biệt trong nghiên cứu lâm sàng như ETDRS (Early Treatment Diabetic Retinopathy Study). Các bảng ETDRS hiện đại đã được cải tiến để cân bằng độ khó giữa các dòng.
Quy trình kiểm tra
Khoảng cách kiểm tra chuẩn cho bảng ETDRS dao động từ 2 đến 4 mét. Đối với bệnh nhân có thị lực rất kém, việc sử dụng đếm ngón tay hoặc cử động bàn tay thường bị các chuyên gia thị lực thấp (low-vision practitioners) phản đối vì có thể gây tâm lý tiêu cực cho bệnh nhân. Thay vào đó, khuyến cáo nên di chuyển bệnh nhân lại gần bảng hơn. Một chi tiết quan trọng thường bị bỏ qua là quy trình "ép buộc lựa chọn" (forced-choice), yêu cầu bệnh nhân đoán chữ cái ngay cả khi không chắc chắn, giúp loại bỏ sự khác biệt do tiêu chí chủ quan của người bệnh.
Đo thị lực gần và đọc
Thị lực gần quan trọng trong việc kê đơn các thiết bị hỗ trợ thị lực cho người khiếm thị. Các hệ thống đo lường bao gồm ký hiệu Jaeger (J), hệ thống điểm của thợ in, hệ thống N của Anh và ký hiệu M của Sloan. Ký hiệu M được chuẩn hóa theo chiều cao của chữ "x" thường, trong đó 1M subtends 5 phút cung ở khoảng cách 1 mét. Các bài kiểm tra như MNREAD sử dụng văn bản có nghĩa để đánh giá tốc độ đọc tối đa và kích thước chữ tối thiểu, phản ánh tốt hơn hiệu suất thị giác trong đời sống hàng ngày.
Kiểm tra thị lực điện tử
Các hệ thống đo thị lực điện tử cung cấp khả năng ngẫu nhiên hóa chữ cái tốt hơn và tích hợp nhiều loại kiểm tra trên cùng một thiết bị. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy các ứng dụng trên điện thoại thông minh hiện nay có giới hạn thỏa thuận (limits of agreement) rất lớn, lên tới ±0.3 logMAR hoặc ±3 dòng ETDRS, cao gấp ba lần so với bảng ETDRS truyền thống. Do đó, độ tin cậy của các ứng dụng này vẫn là một vấn đề cần cân nhắc.
Kiểm tra độ nhạy tương phản
Độ nhạy tương phản (Contrast Sensitivity - CS) đánh giá khả năng nhận diện các vật thể có độ tương phản thấp, điều mà thị lực thông thường có thể bỏ sót. Mặc dù ban đầu được kỳ vọng thay thế thị lực, CS hiện được coi là một công cụ bổ trợ quan trọng. Các bệnh lý như thoái hóa điểm vàng (AMD), tăng nhãn áp (glaucoma) hoặc đục thủy tinh thể có thể làm giảm CS ngay cả khi thị lực vẫn ở mức bình thường. Các phương pháp đo bao gồm bảng Pelli-Robson hoặc các biểu đồ sóng sin (sine-wave grating). Các thuật toán thích nghi Bayesian hiện đại đã giảm thời gian kiểm tra xuống còn khoảng 5 phút.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ đoán Landolt C | 25% |
| Tiêu chuẩn độ tương phản NAS-NRC | Ít nhất 0.85 |
| Giá trị mỗi chữ cái (ETDRS) | 0.02 logMAR |
| Giới hạn thỏa thuận smartphone | ±0.3 logMAR |
| Thời gian kiểm tra Bayesian | 5 phút |
Bình luận: Thông tin theo Ryan's Retina (2022); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng các ứng dụng smartphone để đo thị lực cần thận trọng do sai số lớn về độ lặp lại đã được tài liệu ghi nhận. Các bác sĩ lâm sàng nên ưu tiên các bảng chuẩn hóa như ETDRS trong môi trường nghiên cứu hoặc đánh giá bệnh nhân cần độ chính xác cao.
- Luôn sử dụng quy trình "ép buộc lựa chọn" để đảm bảo tính khách quan của kết quả đo thị lực.
- Ưu tiên di chuyển bệnh nhân lại gần bảng thay vì sử dụng đếm ngón tay để tránh gây tâm lý tiêu cực.
- Cân nhắc đo độ nhạy tương phản cho bệnh nhân có triệu chứng thị giác nhưng thị lực vẫn đạt mức bình thường.
- Sử dụng các bảng có số lượng chữ cái đồng nhất trên mỗi dòng để tăng độ tin cậy của phép đo.
Tài liệu tham khảo:
Gary S. Rubin, Hannah M.P. Dunbar, 2022, Visual Acuity and Contrast Sensitivity, Ryan's Retina 7th Ed. Vol. 1, Chapter 12, pp. 327-334.