Giới thiệu
Thị trường (visual field) là công cụ quan trọng giúp liên kết các thay đổi cấu trúc tại võng mạc hoặc đường dẫn truyền thị giác với các khiếm khuyết chức năng. Một ca lâm sàng minh họa là bệnh nhân nữ 70 tuổi với tiền sử tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc (CRVO) mắt trái và màng trước võng mạc (epiretinal membrane) hai mắt, nhưng thị trường hai mắt suy giảm tiến triển trong 2 năm, dẫn đến chẩn đoán u màng não (meningioma) chèn ép cả hai dây thần kinh thị giác.
Nguyên lý thị trường
Khái niệm quan trọng nhất là "đảo Traquair" (Island of Traquair), được định nghĩa là "ngọn đồi thị giác" (hill of vision) bao quanh bởi "biển mù" (sea of blindness). Độ nhạy giảm dần khi tăng độ lệch tâm (eccentricity). Từ điểm cố định, thị trường mở rộng 60 độ phía trên, 60 độ phía mũi, 70-75 độ phía dưới và 100-110 độ phía thái dương. Điểm mù là một lỗ hổng trên đồi, cách đỉnh hoàng điểm khoảng 10-15 độ về phía thái dương. Hai phương pháp cơ bản là thị trường động (kinetic perimetry) và thị trường tĩnh (static perimetry).
Phương pháp kiểm tra thị trường
Không có phương pháp đơn lẻ nào là tốt nhất. Các kỹ thuật định tính như kiểm tra đối diện (confrontation testing) hữu ích khi thị lực rất kém. Màn tiếp tuyến (tangent screen) 1m đánh giá khiếm khuyết thị trường ngoại vi giữa, trong khi màn 2m cần thiết để lập bản đồ ám điểm trung tâm hoặc điểm mù sinh lý. Lưới Amsler (Amsler grid) là công cụ định tính quan trọng để bệnh nhân tự theo dõi thoái hóa hoàng điểm. Các kỹ thuật định lượng như Goldmann và Tübinger đòi hỏi người khám được đào tạo chuyên sâu. Thị trường tự động (automated perimetry) như Humphrey Visual Field (HVF) với các giao thức 30-2, 24-2 và 10-2 hiện là tiêu chuẩn vàng để đánh giá bệnh lý võng mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Phạm vi thị trường bình thường | 60 độ trên, 60 độ mũi, 70-75 độ dưới, 100-110 độ thái dương |
| Khoảng cách kiểm tra lưới Amsler | 35.5 cm (14 inches) |
| Giao thức HVF tiêu chuẩn | 30-2, 24-2, 10-2 |
| Độ nhạy tối đa MAIA microperimetry | 1000 apostilbs |
Vi phẫu thị trường (Microperimetry)
Vi phẫu thị trường (microperimetry) tích hợp hình ảnh đáy mắt và thị trường tự động tại các vị trí cụ thể để tương quan bệnh lý giải phẫu với chức năng thị giác. Các hệ thống như MAIA (Macular Integrity Assessment) kết hợp vi phẫu thị trường không giãn đồng tử với SLO (scanning laser ophthalmoscope) hồng ngoại gần, cho phép theo dõi mắt thời gian thực để đảm bảo kích thích ánh sáng và vị trí võng mạc tương ứng trong suốt quá trình kiểm tra. Đây là công cụ hữu ích để đánh giá chức năng hoàng điểm và theo dõi tiến triển bệnh.
Bình luận: Thông tin theo [Ryan's Retina, 2022]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Vi phẫu thị trường là bước tiến lớn trong việc đánh giá chức năng tại chỗ, đặc biệt hữu ích trong các bệnh lý hoàng điểm nơi thị trường truyền thống không đủ độ phân giải. Hạn chế chính là thời gian thực hiện và yêu cầu sự hợp tác cao của bệnh nhân.
Thị trường trong các bệnh lý võng mạc cụ thể
Trong bệnh võng mạc sắc tố (retinitis pigmentosa - RP), khiếm khuyết sớm nhất là các ám điểm cô lập cách điểm cố định 20-25 độ, sau đó hợp nhất thành "ám điểm hình nhẫn" (ring scotoma). Trong bệnh Stargardt, vi phẫu thị trường có thể xác định hai loại ám điểm: ám điểm hình nhẫn dày với cố định ổn định hoặc ám điểm trung tâm dày với dịch chuyển cố định. Đối với bệnh võng mạc đái tháo đường, mặc dù không thường quy, thị trường có thể cho thấy các khiếm khuyết ngay cả khi chưa có bệnh võng mạc rõ ràng trên lâm sàng.
- Sử dụng HVF 10-2 để theo dõi sớm độc tính của hydroxychloroquine.
- Kết hợp vi phẫu thị trường với OCT để đánh giá chức năng sau phẫu thuật lỗ hoàng điểm.
- Sử dụng lưới Amsler để bệnh nhân tự theo dõi tiến triển bệnh tại nhà.
- Ưu tiên các phương pháp định lượng (HVF, microperimetry) thay vì định tính trong nghiên cứu lâm sàng.
- Lưu ý các yếu tố gây nhiễu như độ tuổi, kích thước đồng tử và sự mệt mỏi của bệnh nhân khi đo thị trường.
Tài liệu tham khảo:
Sana Idrees, Amit A. Sangave, Rajeev S. Ramchandran, 2022, Visual Fields in Retinal Disease, Ryan's Retina 7th Ed. Vol.1, Chương 13, trang 335-363.