Bài giảng AACO-OLS No.4 năm 2022 của Giáo sư Samir B. El-Mulki tập trung vào việc cập nhật hệ thống phân loại các đục giác mạc bẩm sinh (Congenital Corneal Opacities - CCO). Việc sử dụng các thuật ngữ truyền thống như hội chứng Peter's anomaly thường thiếu tính chính xác về mặt tiên lượng và định hướng can thiệp phẫu thuật, do đó cần một cách tiếp cận dựa trên cơ chế bệnh sinh và hình ảnh học hiện đại.
Phân loại CCO theo cơ chế bệnh sinh
Hệ thống phân loại đương đại chia CCO thành hai nhóm chính: nguyên phát và thứ phát. Nhóm nguyên phát bao gồm các loạn dưỡng giác mạc (corneal dystrophies) và các u mô thừa (choristomas) xuất hiện ngay từ khi sinh. Nhóm thứ phát bao gồm các trường hợp loạn sản keratoiridolenticular, các bất thường phát triển của hệ thống irido-trabecular, thủy tinh thể hoặc các bất thường của phần phụ nhãn cầu. Tác giả nhấn mạnh rằng việc mô tả một đục giác mạc bẩm sinh chỉ bằng tên gọi hội chứng là không đủ để hiểu về bệnh sinh hoặc khả năng đáp ứng với phẫu thuật, đặc biệt là ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty).
Vai trò của hình ảnh học trong chẩn đoán
Để tăng cường độ chính xác của chẩn đoán lâm sàng, việc đánh giá kiểu hình (clinical phenotype) cần được bổ sung bằng các kỹ thuật hình ảnh học tiên tiến. Siêu âm toàn nhãn cầu (UBM) hoặc chụp cắt lớp quang học phân đoạn trước (anterior segment OCT) và mô bệnh học là các công cụ bắt buộc. Ví dụ, trên UBM, loạn dưỡng nội mô di truyền và loạn dưỡng đa hình sau (posterior polymorphous dystrophy) có thể được phân biệt qua đặc điểm của stroma và màng Descemet. Việc xác định kiểu hình bằng hình ảnh học trước khi can thiệp phẫu thuật là yêu cầu bắt buộc để tiên lượng kết quả.
Di truyền học và các yếu tố liên quan
Các đột biến gen đóng vai trò quan trọng trong bệnh sinh của CCO. Đột biến gen FOXE3 đã được mô tả trong các trường hợp loạn sản thấu kính và Peter's anomaly. Ngoài ra, các đột biến gen PAX6, PITX2 và FOXC1 cũng liên quan đến các hội chứng bất thường phát triển đoạn trước. Mặc dù các đột biến này được biết đến, nhưng lý do tại sao nhiều trường hợp không biểu hiện đục giác mạc vẫn chưa được làm rõ. Các yếu tố khác như chấn thương do forceps hoặc chọc ối cũng có thể gây ra đục giác mạc thứ phát, cần phân biệt với các nguyên nhân bẩm sinh dựa trên tiền sử và hình thái đục.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Phân loại CCO | Nguyên phát (loạn dưỡng, u mô thừa) và Thứ phát (loạn sản, bất thường phát triển) |
| Công cụ chẩn đoán | UBM, anterior segment OCT, mô bệnh học |
| Gen liên quan | FOXE3, PAX6, PITX2, FOXC1, C1B1 |
| Nguyên nhân thứ phát | Nhiễm trùng, chấn thương (forceps, chọc ối), glaucoma bẩm sinh |
| Can thiệp phẫu thuật | Penetrating keratoplasty, lamellar keratoplasty, cắt bỏ u mô thừa |
Bình luận: Thông tin theo AACO-OLS No.4, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự chuyển dịch từ chẩn đoán dựa trên tên hội chứng sang chẩn đoán dựa trên cơ chế bệnh sinh và hình ảnh học (genotype-phenotype correlation). Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu thống kê cụ thể về tỷ lệ thành công của phẫu thuật trong từng nhóm phân loại. Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc sử dụng UBM và AS-OCT là tiêu chuẩn vàng hiện nay để đánh giá các bất thường đoạn trước bẩm sinh, giúp phẫu thuật viên lập kế hoạch phẫu thuật chính xác hơn, đặc biệt là trong các trường hợp dính mống mắt-giác mạc.
- Thực hiện đánh giá kiểu hình bằng UBM hoặc AS-OCT cho mọi trường hợp đục giác mạc bẩm sinh trước khi phẫu thuật.
- Không dựa hoàn toàn vào tên hội chứng (như Peter's anomaly) để tiên lượng phẫu thuật.
- Cần khai thác kỹ tiền sử sản khoa để loại trừ các nguyên nhân chấn thương do forceps hoặc chọc ối.
- Theo dõi sát áp lực nội nhãn vì glaucoma bẩm sinh thường đi kèm và làm xấu đi tiên lượng phẫu thuật giác mạc.
Tài liệu tham khảo:
Samir B. El-Mulki, 2022, New classifications of congenital corneal opacities, AACO-AO, Video ID: 97fLq_fOzsg.