Tại Hội thảo Nhãn khoa Ấn Độ AIOC 2026, Bác sĩ Vinod Kumar Arora đã trình bày bài giảng tổng quan về sự phát triển của kỹ thuật phẫu thuật bóc tách bề mặt nâng cao (Advanced Surface Ablation - ASA) và TransPRK trong điều trị các tật khúc xạ giác mạc. Phân tích lâm sàng nhấn mạnh vai trò của ASA trong việc tối ưu hóa tính an toàn sinh học cơ học giác mạc, đồng thời cung cấp giải pháp thay thế hiệu quả cho LASIK và SMILE trong các trường hợp giác mạc mỏng hoặc có nguy cơ biến chứng vạt.
Tổng quan tiến trình phẫu thuật khúc xạ và chỉ định của bóc tách bề mặt nâng cao (ASA)
Lịch sử phẫu thuật khúc xạ trải qua các giai đoạn từ RK (Radaial Keratotomy), AK, PRK (Photorefractive Keratectomy), LASIK, Femto-LASIK cho đến SMILE và ASA. Mặc dù LASIK mang lại sự phục hồi thị giác nhanh chóng, các biến chứng liên quan đến vạt như lệch vạt, nhăn vạt, tạo lỗ khuyết (button-hole), phát triển biểu mô dưới vạt và giãn phình giác mạc (ectasia) thứ phát vẫn là những nguy cơ tiềm ẩn. Kỹ thuật rút lõi mô qua đường mổ nhỏ (SMILE) tuy hạn chế biến chứng vạt nhưng hiện còn nhiều rào cản: chưa điều trị được viễn thị, khó thực hiện điều trị tùy chỉnh theo bản đồ độ nhô (topography-guided), khó khắc phục các lệch tâm mổ (decentration) gây ra quang sai bậc cao (như hiện tượng Coma), và tiêu tốn nhiều mô khi điều trị độ khúc xạ thấp.
Kỹ thuật bóc tách bề mặt nâng cao (ASA) mở rộng chỉ định vượt trội trong các tình huống lâm sàng phức tạp bao gồm: loạn thị bất thường, nghi ngờ kerotoconus giai đoạn sớm (FFKC - Forme Fruste Keratoconus khi kết hợp với C3R), giác mạc mỏng, đồng tử lớn gây sương mờ/chói sáng ban đêm, bệnh nhân chơi các môn thể thao đối kháng có nguy cơ chấn thương mắt cao, tiền sử phẫu thuật RK/AK, hoặc bệnh nhân có mắt sâu, củng mạc hẹp khó đặt vòng hút (suction ring) của laser Femtosecond.
Chống chỉ định tuyệt đối và tương đối trong phẫu thuật bề mặt
Việc lựa chọn bệnh nhân chặt chẽ là yếu tố quyết định thành công của phẫu thuật ASA. Tác giả nhấn mạnh các chống chỉ định lâm sàng bao gồm:
- Chống chỉ định tại mắt: Nhiễm Herpes zoster hoạt động, khô mắt nặng hoạt động, bệnh Glaucoma, giãn phình giác mạc (Keratoconus, PMD, Keratoglobus), viêm màng bồ đào hoạt động, và các bệnh lý võng mạc tiến triển như thoái hóa hoàng điểm, bệnh võng mạc đái tháo đường, viêm võng mạc sắc tố hoặc bong võng mạc.
- Chống chỉ định toàn thân: Đái tháo đường kiểm soát kém, phụ nữ mang thai và cho con bú, bệnh lý tự miễn như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống (SLE), cơ địa sẹo lồi (kiloids), hội chứng Marfan, nhiễm trùng hệ thống hoạt động (HIV, TB).
- Tác động của thuốc toàn thân: Bệnh nhân đang sử dụng corticoid toàn thân, thuốc hạ huyết áp, thuốc chống tâm thần, thuốc điều trị Parkinson có thể bị khô mắt nặng và biến động thị giác kéo dài sau mổ.
Kỹ thuật TransPRK một bước và công nghệ SmartSurface
Khác với phẫu thuật LASIK giữ nguyên vạt biểu mô, ASA phụ thuộc hoàn toàn vào quá trình tái tạo biểu mô (epithelial remodeling). Phương pháp bóc tách biểu mô truyền thống (dùng cồn, gạt cơ học hoặc PTK) thường gây đau nhiều, chậm lành vết thương và nguy cơ đục giác mạc (haze). Kỹ thuật TransPRK một bước kết hợp công nghệ SmartSurface (Schwind) giúp cải thiện vượt trội bề mặt phẫu thuật.
So với PTK tiêu chuẩn (vốn bóc tách phẳng 40 micron trên toàn bộ bề mặt và gây độ cận thị thứ phát khoảng 0.75 D), TransPRK một bước áp dụng mô hình bóc tách biểu mô tối ưu theo sóng thị giác (wavefront-optimized). Kỹ thuật này tự động điều chỉnh độ sâu bóc tách biểu mô lên đến 65 micron ở vùng bán trung tâm nhằm phù hợp với độ cong sinh lý tự nhiên của biểu mô giác mạc, giúp bề mặt sau bóc tách mịn hơn, giảm tổn thương nhiệt và đẩy nhanh tốc độ phục hồi thị giác.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Phạm vi điều trị khúc xạ tối đa bằng ASA | 10.00 Diopter đương lượng cầu theo khuyến cáo thiết bị (một số tác giả mở rộng 13.00 - 14.00 Diopter) |
| Ngưỡng ưu tiên chuyển sang phẫu thuật ICL | Trên 8.00 Diopter |
| Độ dày biểu mô bóc tách ở bán trung tâm trong TransPRK | 65 micron (so với 40 micron ở trung tâm) |
| Độ cận thị thứ phát do PTK truyền thống tạo ra | 0.75 Diopter |
| Thời gian lưu gạc Mitomycin C (MMC) 0.02% tối đa | 60 giây (áp dụng cho bóc tách mô từ 40 micron trở lên) |
| Thời gian duy trì kính xúc giác băng (BCL) | 5 ngày (kiểm tra lại vào ngày thứ 2 hoặc thứ 3) |
Dược lý lâm sàng và chiến lược kiểm soát biến chứng sau mổ
Dược lý lâm sàng đóng vai trò then chốt trong kiểm soát vi nhu mô giác mạc sau mổ ASA:
- Mitomycin C (MMC) 0.02%: Là chất chống phân bào mạnh giúp ức chế sự tổng hợp DNA/RNA, ngăn ngừa sự bộc lộ và tăng sinh của nguyên bào sợi cơ (myofibroblasts), từ đó chống đục giác mạc (haze). MMC được khuyến cáo áp dụng cho các ca mổ có độ sâu bóc tách từ 40 micron trở lên, thời gian đặt gạc tối đa là 60 giây. Pha chế phải đảm bảo chính xác (hòa tan trong 10 ml dung dịch) để tránh sai số nồng độ.
- Kiểm soát đau: Rửa giác mạc bằng dung dịch BSS ướp lạnh và sử dụng kính xúc giác băng (Bandage Contact Lens - BCL) ướp lạnh giúp làm dịu các đầu tận thần kinh cảm giác. BCL cần được theo dõi sát vào ngày thứ 2-3; nếu phát hiện cặn bẩn hoặc kính ôm quá chặt gây đau, cần thay kính mới ngay. Dùng Corticoid đường uống ngắn hạn trong 1 đến 2 ngày để giảm đau tầng sâu.
- Cảnh báo độc tính thuốc: CẤM lạm dụng thuốc tê nhỏ mắt tại nhà (như proparacaine) vì nguy cơ gây hoại tử biểu mô và loét giác mạc. Hạn chế sử dụng thuốc chống viêm NSAID nhỏ mắt (như Ketorolac/Acuset) do nguy cơ gây mỏng và tan nếp nhu mô giác mạc. Tránh dùng kháng sinh nhóm Aminoglycoside vì gây độc cho biểu mô.
- Bổ trợ lành thương: Sử dụng Doxycycline đường uống trong các trường hợp có khuyết hộ biểu mô kéo dài (persistent epithelial defect). Bắt buộc đeo kính bảo vệ chống 100% tia UV sau mổ. Bổ sung dinh dưỡng đường uống gồm Omega-3, Vitamin C và Vitamin D3 để thúc đẩy tái tạo biểu mô.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu / Báo cáo lâm sàng | tài liệu không nêu, bài giảng tổng quan kinh nghiệm hội thảo |
| Tỷ lệ đục giác mạc sau mổ ASA có MMC 0.02% | tài liệu không nêu, ghi nhận giảm đáng kể trên lâm sàng |
| Thời gian dùng Corticoid đường uống toàn thân | 1 đến 2 ngày |
| Liệu pháp bổ sung dinh dưỡng hỗ trợ biểu mô | Omega-3, Vitamin C, Vitamin D3 |
Bình luận: Mặc dù ASA và TransPRK mang lại sự an toàn vượt trội về mặt sinh học cơ học giác mạc do không tạo vạt, phẫu thuật viên cần lưu ý rằng quá trình lành thương biểu mô (epithelial remodeling) quyết định trực tiếp đến chất lượng thị giác. Việc kiểm soát đau, phòng ngừa sẹo đục giác mạc (haze) bằng Mitomycin C chuẩn độ chính xác, cùng việc tránh lạm dụng thuốc tê nhỏ mắt hay NSAID tại chỗ là những chốt chặn lâm sàng quan trọng nhất.
Khuyến cáo thay đổi thực hành lâm sàng
- Chuyển sang áp dụng kỹ thuật TransPRK một bước (SmartSurface) để giảm tổn thương viền giác mạc và tối ưu hóa độ mịn bề mặt phẫu thuật.
- Sử dụng Mitomycin C 0.02% với thời gian tối đa 60 giây cho các trường hợp bóc tách từ 40 micron trở lên, pha chế chuẩn xác trong 10 ml dung dịch.
- Ứng dụng BSS ướp lạnh và kính BCL ướp lạnh để phong bế cảm giác đau thần kinh thay vì lạm dụng thuốc tê nhỏ mắt.
- Tuyệt đối không kê đơn thuốc tê nhỏ mắt tại nhà và hạn chế NSAID nhỏ mắt để phòng ngừa nguy cơ hoại tử/mỏng nhu mô giác mạc.
- Tư vấn bệnh nhân bắt buộc sử dụng kính bảo vệ chống 100% tia UV kết hợp bổ sung Omega-3, Vitamin C, Vitamin D3 sau mổ.
Tài liệu tham khảo:
Vinod Kumar Arora, 2026, How Advanced Is the 'Advance Surface Ablation', AIOC 2026 Proceedings, Video ID: XbZF66GZksU.