Nghiên cứu đa trung tâm đánh giá kết quả của 232 mắt cho thấy các ứng viên tốt nhất cho phẫu thuật cắt bỏ giác mạc bằng laser (Phototherapeutic keratectomy - PTK) là những trường hợp có đục giác mạc nông và không kèm mỏng giác mạc đáng kể. PTK sử dụng laser excimer 193-nm argon fluoride (ArF) để loại bỏ mô giác mạc với độ chính xác dưới micromet, tạo bề mặt nhẵn và tái tạo màng đáy, mang lại ưu thế so với phẫu thuật cắt bỏ giác mạc thủ công (manual keratectomy) vốn gây tổn thương mô lan tỏa và không tạo được ranh giới mô học rõ ràng.
Chỉ định lâm sàng
PTK được chỉ định cho các bệnh lý gây mất thị lực do đục hoặc bất thường bề mặt giác mạc, giúp trì hoãn hoặc tránh các kỹ thuật xâm lấn hơn như ghép giác mạc (corneal keratoplasty). Các tình trạng bao gồm xói mòn giác mạc tái phát (recurrent corneal erosions), loạn dưỡng giác mạc (corneal dystrophies) nông, sẹo giác mạc, và các bất thường bề mặt như bệnh lý dải giác mạc (band keratopathy) hoặc thoái hóa dạng nốt Salzmann. Đối với xói mòn giác mạc tái phát, PTK có tỷ lệ thành công khoảng 77%. Trong bệnh lý loạn dưỡng giác mạc, PTK hiệu quả nhất với các tổn thương nông liên quan đến biểu mô, màng đáy biểu mô và lớp Bowman. Đối với sẹo giác mạc, PTK cải thiện chức năng thị giác nếu sẹo khu trú ở lớp mô đệm nông.
Chống chỉ định và thận trọng
PTK có thể gây ra sự thay đổi khúc xạ viễn thị (hyperopic shift) do làm phẳng giác mạc. Các chống chỉ định bao gồm giác mạc trung tâm mỏng dưới 400 μm hoặc đục sâu hơn 100 μm lớp mô đệm. Các trường hợp viêm giác mạc nhiễm trùng đang hoạt động thường được khuyến cáo tránh PTK do nguy cơ phát tán vi sinh vật và độ sâu thâm nhiễm thường vượt quá khả năng cắt bỏ của laser (tối đa 1 μm mỗi lần). Ngoài ra, các bệnh lý hệ thống ảnh hưởng đến quá trình lành thương như suy giảm miễn dịch hoặc bệnh lý collagen mạch máu cũng là chống chỉ định.
Đánh giá tiền phẫu và lành thương
Đánh giá tiền phẫu cần bao gồm tiền sử hệ thống, thị lực Snellen có và không chỉnh kính, đo nhãn áp, khám đèn khe, và đo độ dày giác mạc (pachymetry). Quá trình lành thương sau PTK tương tự như phẫu thuật cắt bỏ thủ công, với sự tái biểu mô hóa thường xảy ra trong vòng 1-2 tuần, tuy nhiên sự bám dính biểu mô vào mô đệm cần 1-3 tháng để hoàn thiện. Việc sử dụng mitomycin C (MMC) trong phẫu thuật đã được nghiên cứu là an toàn và có thể giúp giảm sẹo giác mạc. Các biến chứng như sẹo dưới biểu mô có thể xuất hiện trong 3-6 tháng sau phẫu thuật, có thể được kiểm soát bằng steroid tại chỗ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu đa trung tâm | 232 mắt |
| Tỷ lệ thành công xói mòn giác mạc tái phát | 77% |
| Độ dày giác mạc trung tâm chống chỉ định | < 400 μm |
| Độ sâu đục giác mạc chống chỉ định | > 100 μm |
| Độ sâu cắt bỏ laser tối đa | 1 μm mỗi lần |
| Thời gian tái biểu mô hóa (59% mắt) | trong vòng 1 tuần |
| Thời gian tái biểu mô hóa (93% mắt) | trong vòng 2 tuần |
Bình luận: Thông tin theo [Azar et al., 2009]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. PTK là kỹ thuật đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cơ chế lành thương giác mạc. Hạn chế lớn nhất là nguy cơ gây viễn thị hóa và sẹo giác mạc nếu cắt bỏ quá sâu hoặc không kiểm soát được quá trình viêm sau phẫu thuật. Việc lựa chọn bệnh nhân dựa trên độ sâu tổn thương là yếu tố tiên quyết cho thành công.
- Luôn đo độ dày giác mạc trước phẫu thuật để tránh nguy cơ mất ổn định giác mạc.
- Ưu tiên điều trị bảo tồn cho xói mòn giác mạc tái phát trước khi cân nhắc PTK.
- Sử dụng các tác nhân chelat hóa như EDTA trước khi PTK cho bệnh lý dải giác mạc để loại bỏ canxi.
- Cân nhắc sử dụng steroid tại chỗ sau phẫu thuật để giảm nguy cơ sẹo dưới biểu mô.
- Tránh PTK trong các trường hợp viêm giác mạc nhiễm trùng đang hoạt động.
Tài liệu tham khảo:
Clamen LM, Mahran W, Azar DT, 2009, Phototherapeutic keratectomy: indications, contraindications, and preoperative evaluation, In: Corneal Surgery, 161-172.