Phẫu thuật LASIK và cắt bỏ bề mặt giác mạc: Tổng quan kỹ thuật và lựa chọn bệnh nhân

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Chương 60 của tài liệu "Corneal Surgery" (2009) cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của phẫu thuật khúc xạ bằng laser excimer, từ kỹ thuật photorefractive keratectomy (PRK) ban đầu đến laser in situ keratomileusis (LASIK) và các phương pháp cắt bỏ bề mặt hiện đại. Kỹ thuật này dựa trên khả năng của laser excimer 193 nm trong việc phá vỡ các liên kết carbon-carbon và carbon-nitrogen của collagen giác mạc với độ chính xác dưới micromet, cho phép định hình lại giác mạc mà không gây tổn thương mô lân cận.

Các phương pháp cắt bỏ bề mặt

Cắt bỏ bề mặt bao gồm ba kỹ thuật chính: PRK, laser subepithelial keratomileusis (LASEK) và epi-LASIK. PRK là phương pháp đầu tiên, trong đó biểu mô được loại bỏ trước khi chiếu laser. LASEK bảo tồn biểu mô bằng cách sử dụng cồn để làm lỏng và tách biểu mô, sau đó đặt lại sau khi chiếu laser. Epi-LASIK sử dụng microkeratome để tạo vạt biểu mô mà không cần dùng cồn, giúp giảm độc tính cho tế bào biểu mô. Các phương pháp này tránh được các biến chứng liên quan đến vạt giác mạc trong LASIK như vạt không hoàn toàn, lỗ thủng (buttonholes) hoặc nếp gấp vạt (striae).

Lựa chọn bệnh nhân

Khả năng lành thương là yếu tố quan trọng nhất trong việc lựa chọn ứng viên. Các bệnh lý mô liên kết như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống, bệnh tuyến giáp, hội chứng Sjögren hoặc bệnh u hạt Wegener là chống chỉ định tương đối do nguy cơ tan chảy giác mạc và khô mắt nặng. Bệnh nhân có giác mạc vô cảm hoặc bệnh lý thần kinh giác mạc (như herpes simplex, herpes zoster) không phù hợp với LASIK. Trước phẫu thuật, cần đánh giá kỹ lưỡng tình trạng khô mắt, bản đồ giác mạc để loại trừ forme fruste keratoconus và thoái hóa rìa pellucid, cũng như đo kích thước đồng tử trong điều kiện scotopic.

Quy trình phẫu thuật

Quy trình bao gồm việc chuẩn bị bề mặt nhãn cầu và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Mitomycin C (0,02% hoặc 0,2 mg/mL) thường được sử dụng trong PRK để giảm nguy cơ đục giác mạc (corneal haze) với thời gian đặt từ 12 giây đến 2 phút. Việc tưới rửa bề mặt giác mạc bằng 15–30 mL dung dịch muối cân bằng (BSS) là bắt buộc để loại bỏ dư lượng thuốc. Đối với LASIK, việc tạo vạt bằng microkeratome hoặc laser femtosecond đòi hỏi sự ổn định của áp lực nội nhãn (IOP) và sự tập trung chính xác của vòng hút.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Bước sóng laser excimer193 nm
Nồng độ mitomycin C0,02% hoặc 0,2 mg/mL
Thời gian đặt mitomycin C12 giây đến 2 phút
Dung dịch tưới rửa sau mitomycin15–30 mL BSS
Tần số dao microkeratome6000 đến 15000 chu kỳ/phút
Ngưỡng độ cận/viễn không ưu tiên LASIKCận > -12,0 D, Viễn > +5,0 D
Bình luận: Thông tin theo [Corneal Surgery, 2009]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng mitomycin C để giảm haze, tuy nhiên cần lưu ý các biến chứng đe dọa thị lực lâu dài đã được báo cáo trong các phẫu thuật khác. Việc sử dụng 250 μm làm độ dày giường mô còn lại tối thiểu là một hướng dẫn mang tính kinh nghiệm (anecdotal), không dựa trên nghiên cứu tiền cứu có đối chứng, do đó phẫu thuật viên cần thận trọng với từng trường hợp cụ thể.

Laser Femtosecond và các biến chứng

Laser femtosecond tạo ra vạt giác mạc bằng cách tạo các bong bóng cavitation, cho phép kiểm soát độ dày vạt và vị trí bản lề chính xác hơn so với microkeratome cơ học. Tuy nhiên, nó đòi hỏi thời gian hút và áp lực nội nhãn cao hơn. Các biến chứng của LASIK bao gồm DLK (diffuse lamellar keratitis), nhiễm trùng, ectasia, và các rối loạn thị giác ban đêm. Tỷ lệ biến chứng có ý nghĩa thị giác được ước tính dưới 1%.

  • Đánh giá kỹ lưỡng tình trạng khô mắt và bản đồ giác mạc trước phẫu thuật để giảm thiểu rủi ro.
  • Sử dụng pachymetry trong phẫu thuật để tính toán chính xác độ dày giường mô còn lại.
  • Ưu tiên laser femtosecond nếu cần kiểm soát độ dày vạt và hình thái vạt phẳng.
  • Cân nhắc sử dụng mitomycin C trong PRK cho các trường hợp độ cận cao để giảm đục giác mạc.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về nguy cơ rối loạn thị giác ban đêm dựa trên độ cận và độ sâu cắt bỏ.

Tài liệu tham khảo:

Donnenfeld ED, Rosenfeld SI, Solomon R, 2009, Chapter 60: LASIK and surface ablation, Corneal Surgery, 529-535.

Xem thêm