Đánh giá đau mạn tính ở trẻ em
Đau mạn tính là vấn đề quan trọng nhưng chưa được báo cáo đầy đủ ở trẻ em, gây ra những hậu quả tâm lý, cảm xúc và xã hội nghiêm trọng cho cả trẻ và gia đình. Việc đánh giá trẻ bị đau mạn tính đòi hỏi một góc nhìn sinh-tâm-xã hội (biopsychosocial perspective) bao gồm các yếu tố sinh học, phát triển, khí chất, nhận thức-hành vi, cảm xúc, xã hội và tình huống. Các công cụ đánh giá đã được chuẩn hóa theo độ tuổi bao gồm Children’s Comprehensive Pain Questionnaire (CCPQ) và Varni-Thompson Pediatric Pain Questionnaire (VTPPQ). Đối với trẻ gặp khó khăn khi tự báo cáo, Pain Behavior Observation Method (phương pháp quan sát hành vi đau trong 10 phút) là một lựa chọn thay thế. Ngoài ra, các công cụ đánh giá chức năng như Functional Disability Inventory (FDI) và Child Health Questionnaire giúp xác định mức độ ảnh hưởng của đau đến khả năng tham gia các hoạt động hàng ngày của trẻ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| CCPQ | Phỏng vấn chuẩn hóa cho trẻ tuổi học đường và thanh thiếu niên |
| Pain Behavior Observation Method | 10 phút quan sát hành vi đau |
| FDI | Đánh giá khuyết tật liên quan đến bệnh ở trẻ 8-17 tuổi |
| PROMIS | Công cụ mới theo dõi sức khỏe thể chất, tinh thần và xã hội |
Bình luận: Thông tin theo Shah & Suresh (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng các thang điểm tự báo cáo cần thận trọng do sự khác biệt về văn hóa và nhận thức giữa các gia đình.
Tiếp cận đa chuyên khoa trong quản lý đau mạn tính
Các chương trình quản lý đau mạn tính đa chuyên khoa (interdisciplinary chronic pain management) cho phép trẻ được đánh giá và điều trị bởi nhiều chuyên gia trong một lần thăm khám. Một phòng khám đau nhi khoa thường bao gồm bác sĩ gây mê chuyên về quản lý đau, chuyên gia tâm lý trẻ em, chuyên gia vật lý trị liệu và các chuyên gia y học bổ sung (complementary medicine). Các phương pháp tâm lý nhằm cải thiện sự hiểu biết của trẻ và gia đình về cơn đau, tập trung vào các yếu tố làm giảm hoặc trầm trọng thêm triệu chứng. Vật lý trị liệu hướng tới việc tái thiết lập khả năng chức năng đầy đủ, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp đau cơ mạc (myofascial pain). Y học bổ sung và thay thế (CAM) như phản hồi sinh học (biofeedback), thôi miên, massage và châm cứu được sử dụng như các phương pháp điều trị bổ trợ.
Chẩn đoán hình ảnh chức năng trong đau mạn tính nhi khoa
Các kỹ thuật hình ảnh thần kinh không xâm lấn đã nâng cao hiểu biết về cách đau mạn tính ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của các mạng lưới vỏ não, dưới vỏ và thân não. Chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) xác định sự kích hoạt vỏ não bằng cách đo nồng độ paramagnetic deoxyhemoglobin tại chỗ, còn được gọi là hình ảnh phụ thuộc mức oxy máu (BOLD). Các nghiên cứu fMRI ở trẻ em bị hội chứng đau vùng phức tạp (CRPS) cho thấy các thay đổi kích hoạt BOLD tương tự như dữ liệu báo cáo ở người lớn. Ngoài ra, quang phổ cận hồng ngoại (NIRS) và cộng hưởng từ phổ (MRS) cũng được sử dụng để nghiên cứu các thay đổi huyết động và hóa học não bộ, mặc dù dữ liệu về MRS trong đau nhi khoa còn hạn chế.
Hội chứng đau vùng phức tạp (CRPS)
CRPS type I (CRPS-I) ở trẻ em thường bắt đầu ở tuổi thanh thiếu niên, chi dưới bị ảnh hưởng phổ biến hơn chi trên với tỷ lệ khoảng 5:1. Các triệu chứng bao gồm đau chi với các đặc điểm thần kinh như dị cảm đau (allodynia) và tăng cảm đau (hyperalgesia). Quản lý CRPS-I đòi hỏi cách tiếp cận đa chuyên khoa, trong đó các phương pháp phục hồi chức năng cho thấy bằng chứng tốt nhất về kết quả tích cực. Các thuốc như thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCAs), thuốc chống co giật (gabapentin, pregabalin) thường được sử dụng dù thiếu các thử nghiệm đối chứng ở trẻ em. Các thủ thuật can thiệp như phong bế thần kinh ngoại biên (peripheral nerve blocks) và phong bế giao cảm (sympathetic blockade) được cân nhắc khi các phương pháp không xâm lấn thất bại.
Đau đầu và đau bụng ở trẻ em
Đau đầu là triệu chứng thần kinh phổ biến, thường liên quan đến các bệnh lý tâm thần và thần kinh. Bille et al. báo cáo tỷ lệ đau đầu migraine là 3,9% ở trẻ dưới 12 tuổi và 6,8% đau đầu không migraine hàng ngày. Quản lý đau đầu bao gồm đánh giá kỹ lưỡng, sử dụng các kỹ thuật thư giãn, biofeedback và thuốc không steroid. Đối với đau bụng chức năng (FAP), liệu pháp nhận thức-hành vi kết hợp với trị liệu gia đình là nền tảng. Các thủ thuật như phong bế thần kinh (rectus sheath blocks hoặc TAP blocks) đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm điểm đau ở trẻ bị đau bụng mạn tính sau phẫu thuật.
Đau do ung thư ở trẻ em
Ung thư được chẩn đoán ở hơn 12.000 trẻ em hàng năm. Tỷ lệ đau liên quan đến ung thư tại thời điểm chẩn đoán ước tính là 75%, với 50% bệnh nhân bị đau kéo dài. Trong giai đoạn cuối, tỷ lệ đau lên tới 90%. Đau do ung thư ở trẻ em có thể do khối u, do điều trị (như viêm niêm mạc hoặc đau sau phẫu thuật) hoặc đau thần kinh. Quản lý đau cần được cá nhân hóa dựa trên nhu cầu của gia đình và tuân thủ thang bậc giảm đau của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Khi các liệu pháp giảm đau hệ thống thất bại, các can thiệp gây mê vùng có thể được xem xét.
- Ưu tiên tiếp cận đa chuyên khoa trong quản lý đau mạn tính nhi khoa.
- Sử dụng các công cụ đánh giá chuẩn hóa theo độ tuổi để theo dõi chức năng.
- Cân nhắc phong bế thần kinh ngoại biên cho các trường hợp đau khó trị.
- Cá nhân hóa quản lý đau ung thư dựa trên nhu cầu gia đình và thang bậc WHO.
Tài liệu tham khảo:
Shah, R. D., & Suresh, S. (2018). Chapter 37: Chronic Pain Management in Children and Adolescents. In Essentials of Pain Medicine (4th ed., pp. 323-332). Elsevier.