Quản lý đau tại Khoa Cấp cứu: Hướng dẫn thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Đau là triệu chứng phổ biến nhất tại Khoa Cấp cứu (ED), được Joint Commission công nhận là dấu hiệu sinh tồn thứ năm (tài liệu không nêu n, quan sát). Việc đánh giá mức độ đau mang tính chủ quan, đòi hỏi bác sĩ phải sử dụng sự nhạy bén lâm sàng để quyết định loại thuốc giảm đau phù hợp.

Đau mãn tính

Đau mãn tính không có chức năng sinh lý hữu ích và được chia thành bốn nhóm: đau thứ phát sau bệnh lý nền (ung thư, hồng cầu hình liềm, AIDS), hội chứng đau (đau dây thần kinh sinh ba, đau nửa đầu), đau không rõ nguyên nhân, và nhóm giả vờ đau để tìm kiếm thuốc. Đối với bệnh nhân ung thư, cần quản lý tích cực bằng thuốc phiện (opiates). Với nhóm giả vờ đau, chẩn đoán giả vờ (malingering) là chẩn đoán loại trừ, cần thực hiện thăm khám kỹ lưỡng 2-3 lần trước khi kết luận. Bác sĩ có thể từ chối cung cấp thêm thuốc phiện và đề nghị sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) hoặc chuyển đến dịch vụ ngoại trú.

Đau cấp tính

Đau cấp tính đóng vai trò cảnh báo sinh lý. Việc định lượng đau dựa trên báo cáo bằng lời của bệnh nhân là phương pháp đáng tin cậy nhất. Các rào cản trong quản lý đau bao gồm quá tải bệnh nhân, tuổi tác, sắc tộc và thái độ của nhân viên y tế. Nhiều nghiên cứu ghi nhận việc sử dụng thuốc giảm đau không đầy đủ tại ED, đặc biệt ở trẻ em. Các sai sót điều trị bao gồm chọn sai thuốc, liều lượng không phù hợp, đường dùng sai và lo ngại về nghiện thuốc.

Vấn đề cụ thể: Đau bụng và Đau đầu

Trong đau bụng, quan điểm cũ tránh dùng thuốc phiện trước khi phẫu thuật đã lỗi thời; việc sử dụng sớm thuốc phiện không làm tăng sai sót chẩn đoán hay tỷ lệ tử vong. Mục tiêu là giảm đau đáng kể thay vì đạt trạng thái không đau. Với đau đầu, phần lớn bệnh nhân chỉ cần giảm đau và theo dõi. Đối với xuất huyết dưới nhện (SAH), CT não là lựa chọn đầu tay, tuy nhiên nếu CT âm tính, cần chọc dò thắt lưng (LP) hoặc chụp CT mạch máu (CT angiogram) để loại trừ. NSAIDs chống chỉ định trong nghi ngờ SAH do đặc tính chống đông.

Quản lý đau ở trẻ em và trong thủ thuật

Trẻ em thường bị bỏ qua trong việc giảm đau đầy đủ. Việc sử dụng thuốc giảm đau trong thủ thuật (procedural sedation and analgesia - PSA) cần tuân thủ hướng dẫn của American College of Emergency Physicians. Các thuốc thường dùng bao gồm Fentanyl, Midazolam, Ketamine và Propofol. Ketamine là lựa chọn ưu tiên ở trẻ em nhờ tính an toàn và hiệu quả, với liều tiêm tĩnh mạch (IV) 1.5-2.0 mg/kg ở trẻ em và 1 mg/kg ở người lớn.

ThuốcLiều khởi đầu/Duy trì
Fentanyl (PSA)2-3 μg/kg IV (tối đa 5 μg/kg), tăng liều 0.5-1 μg/kg mỗi 2 phút
Midazolam (PSA)0.02-0.1 mg/kg (người lớn), 0.05-0.15 mg/kg (trẻ em)
Ketamine (PSA)1 mg/kg IV (người lớn), 1.5-2.0 mg/kg IV (trẻ em), nhắc lại 0.5-1.0 mg/kg mỗi 5-15 phút
Propofol (PSA)0.5-1 mg/kg IV, duy trì 0.5 mg/kg mỗi 3-5 phút
Bình luận: Thông tin theo Mathews & Moore, 2018; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc sử dụng thuốc phiện trong đau bụng cấp tính hiện nay đã được chấp nhận rộng rãi hơn so với quan điểm cũ, nhưng cần theo dõi sát để không làm lu mờ các dấu hiệu bụng ngoại khoa.
  • Đánh giá đau là bắt buộc và phải được ghi chép như dấu hiệu sinh tồn.
  • Không trì hoãn giảm đau ở bệnh nhân đau bụng cấp tính chỉ vì chờ đợi chẩn đoán hình ảnh.
  • Sử dụng đường tiêm tĩnh mạch (IV) để chuẩn độ liều lượng thuốc giảm đau chính xác.
  • Chẩn đoán giả vờ đau (malingering) chỉ được thực hiện sau khi đã loại trừ các nguyên nhân thực thể qua thăm khám lặp lại.
  • Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình theo dõi bệnh nhân khi thực hiện an thần thủ thuật (PSA).

Tài liệu tham khảo:

Mathews J, Moore A, 2018, Pain Management in the Emergency Department, Essentials of Pain Medicine, 315-321.

Xem thêm