Quản lý biến chứng phẫu thuật đục thủy tinh thể và công nghệ IOL mới

Bs Ngô Hữu Thế
9.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 GP80 CATARACT PANORAMA (2026) đã thảo luận về các thách thức lâm sàng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, bao gồm xử lý lệch trục IOL toric, quản lý đục thủy tinh thể chấn thương có bán trật, và các chiến lược đối với đục thủy tinh thể cực sau (posterior polar cataract). Phiên thảo luận nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng lâm sàng cụ thể của bệnh nhân.

Xử lý lệch trục IOL Toric

Lệch trục IOL toric là một biến chứng cần can thiệp khi độ lệch vượt quá ngưỡng cho phép. Theo các chuyên gia, độ lệch trên 5° được coi là có ý nghĩa lâm sàng, và độ lệch trên 10° chắc chắn cần phải xoay lại IOL. Trong trường hợp IOL đa tiêu (multifocal) toric, việc xoay lại IOL phụ thuộc vào triệu chứng của bệnh nhân và mức độ ảnh hưởng đến thị lực. Nếu bệnh nhân không phàn nàn và thị lực đạt yêu cầu, việc để nguyên là lựa chọn an toàn. Tuy nhiên, nếu có khiếm khuyết thị lực đáng kể, thủ thuật xoay lại IOL nên được thực hiện. Kỹ thuật xoay thường được thực hiện bằng cách mở lại vết mổ chính, sử dụng dụng cụ như sinski hook để xoay IOL trong bao mà không cần dùng thêm chất nhầy (viscoelastic) để tránh gây lệch trục thứ phát do quá trình loại bỏ chất nhầy.

Quản lý đục thủy tinh thể chấn thương có bán trật

Đối với các ca đục thủy tinh thể chấn thương có bán trật (subluxated traumatic cataract), việc lập kế hoạch phẫu thuật cẩn thận là yếu tố then chốt. Các bước bao gồm đánh giá mức độ bán trật, sử dụng chất nhầy dispersive để bảo vệ nội mô và duy trì tiền phòng. Việc sử dụng vòng bao (endocapsular ring - ECR) hoặc móc bao (capsular hook) giúp ổn định bao trước khi thực hiện phẫu thuật lấy nhân. Trong các trường hợp bán trật khu trú, việc đặt ECR từ phía đối diện với vùng bán trật là khuyến cáo quan trọng. Công nghệ laser femtosecond (femto) được ghi nhận có ưu điểm trong việc tạo đường xé bao (rexis) chính xác, tách rời khỏi vùng bán trật và hỗ trợ làm mềm nhân, giúp giảm áp lực lên dây chằng treo thủy tinh thể.

Đục thủy tinh thể cực sau (Posterior Polar Cataract)

Nghiên cứu tiền cứu trên 76 mắt cho thấy 75% trường hợp thuộc nhóm 1 (bao sau nguyên vẹn). Chiến lược quản lý bao gồm tránh hydrodissection mạnh, thay vào đó sử dụng hydrodelamination để tách nhân. Việc xoay nhân được coi là chống chỉ định trong các trường hợp này. OCT được khuyến cáo sử dụng để đánh giá tình trạng bao sau trước phẫu thuật. Tỷ lệ rách bao sau (PCR) trong các ca có khiếm khuyết bao sau trên OCT là 25% (6/24 mắt). Việc sử dụng chất nhầy có độ nhớt cao (high molecular weight viscoelastic) giúp bảo vệ bao sau khi đã có rách.

Công nghệ IOL mới và quản lý Dysphoria

Phiên thảo luận cũng giới thiệu các dòng IOL mới với thiết kế haptic cải tiến giúp tăng độ ổn định xoay. Đối với chứng khó chịu thị giác (negative dysphoria), việc tư vấn bệnh nhân là bước đầu tiên, vì tỷ lệ triệu chứng giảm dần theo thời gian. Các lựa chọn can thiệp bao gồm thay thế IOL hoặc sử dụng IOL piggyback. Các IOL mới với thiết kế acromatic giúp cải thiện độ tương phản và giảm quang sai màu, mang lại chất lượng thị giác tốt hơn cho bệnh nhân.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ngưỡng lệch trục IOL toric cần xoay> 10 độ
Tỷ lệ PCR trong nhóm có khiếm khuyết bao sau (OCT)25% (6/24 mắt)
Tỷ lệ bệnh nhân hài lòng với IOL mới (đọc smartphone)96%
Tỷ lệ bệnh nhân hài lòng với IOL mới (nhìn ban đêm)92%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 GP80 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như hydrodelamination và sử dụng ECR là những chiến lược quan trọng để giảm thiểu biến chứng trong các ca phẫu thuật khó. Việc sử dụng OCT trước phẫu thuật cho đục thủy tinh thể cực sau là một xu hướng thực hành tốt, giúp phẫu thuật viên chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống rách bao.
  • Ưu tiên sử dụng hydrodelamination thay vì hydrodissection trong các ca đục thủy tinh thể cực sau để bảo vệ bao sau.
  • Luôn kiểm tra vị trí haptic của IOL toric cả trong và sau phẫu thuật để đảm bảo độ ổn định.
  • Sử dụng OCT để đánh giá tình trạng bao sau trong các ca đục thủy tinh thể phức tạp.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về chứng negative dysphoria vì triệu chứng thường tự cải thiện theo thời gian.
  • Cân nhắc sử dụng các công nghệ IOL mới có thiết kế haptic cải tiến để tăng độ ổn định xoay.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor, 2026, AIOC 2026 GP80 CATARACT PANORAMA, YouTube, Video ID: rK6HfFp1N18.

Xem thêm