Quản lý viêm củng mạc và viêm màng bồ đào trước: Bài học từ các ca lâm sàng thách thức

Bs Ngô Hữu Thế
9.11.26
Last Updated

Phiên thảo luận chuyên đề tại AIOC 2026 (GP83) đã trình bày các ca lâm sàng thách thức về viêm củng mạc (scleritis) và viêm màng bồ đào trước (anterior uveitis), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện các bệnh cảnh không điển hình. Các chuyên gia đã thảo luận về vai trò của chẩn đoán vi sinh, chẩn đoán hình ảnh và tiếp cận điều trị cá thể hóa trong bối cảnh các bệnh lý này thường có biểu hiện chồng lấp.

Viêm màng bồ đào trước do virus và thách thức trong chẩn đoán

Một ca lâm sàng nam 73 tuổi được trình bày với biểu hiện viêm màng bồ đào trước (anterior uveitis) tái phát, có các lắng đọng giác mạc (KPs) sắc tố lớn. Ban đầu, bệnh nhân được chẩn đoán nhầm với glaucoma góc mở nguyên phát (POAG) và điều trị bằng thuốc hạ nhãn áp. Sau nhiều lần tái phát, chọc dịch tiền phòng (AC tap) đã xác nhận dương tính với CMV DNA. Tác giả nhấn mạnh rằng các dấu hiệu như KPs sắc tố, teo mống mắt (iris atrophy) và giảm cảm giác giác mạc (corneal sensation) là những gợi ý quan trọng cho nguyên nhân do virus. Việc chẩn đoán xác định bằng PCR là tiêu chuẩn vàng, tuy nhiên, trong điều kiện không có sẵn xét nghiệm, bác sĩ cần dựa vào kinh nghiệm lâm sàng và đáp ứng với điều trị kháng virus toàn thân.

Điều trị kháng virus trong viêm màng bồ đào trước

Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc sử dụng thuốc kháng virus tại chỗ như ganciclovir gel 0.15% thường không đạt nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) trong tiền phòng để kiểm soát sự nhân lên của CMV. Phác đồ điều trị được khuyến cáo bao gồm valacyclovir liều 900 mg, 2 lần/ngày trong 3 đến 6 tuần, sau đó duy trì liều 1 lần/ngày. Việc phối hợp thuốc kháng virus toàn thân và tại chỗ có thể được cân nhắc để duy trì sự ổn định lâu dài cho bệnh nhân.

Viêm củng mạc và tiếp cận chẩn đoán hệ thống

Đối với viêm củng mạc, các ca lâm sàng cho thấy tầm quan trọng của việc tầm soát bệnh lý hệ thống, đặc biệt là lao (TB) và các bệnh lý tự miễn. Trong các trường hợp viêm củng mạc nốt (nodular scleritis) không đáp ứng với điều trị tại chỗ, việc sử dụng steroid toàn thân theo cân nặng (mg/kg) là cần thiết. Các chuyên gia lưu ý rằng viêm củng mạc thường là biểu hiện của một bệnh lý hệ thống tiềm ẩn, do đó, cần thực hiện các xét nghiệm như Mantoux, IGRA và cân nhắc chụp PET-CT để phát hiện các tổn thương viêm hoặc khối u ngoài mắt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu3 ca lâm sàng
Phác đồ Valacyclovir900 mg, 2 lần/ngày trong 3-6 tuần, sau đó 1 lần/ngày
Hiệu quả Ganciclovir gel 0.15%Không đạt nồng độ MIC trong tiền phòng
Tỷ lệ phát hiện hạch ngoài ngực qua PET-CT4-5% bệnh nhân
Thời gian có kết quả PCR (tại trung tâm)2 giờ đến 5 ngày
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các ca lâm sàng nhấn mạnh rằng viêm màng bồ đào trước và viêm củng mạc không chỉ là bệnh lý tại mắt mà thường là biểu hiện của các bệnh lý hệ thống (lao, ác tính, tự miễn). Pitfall thường gặp là chẩn đoán muộn do nhầm lẫn với các bệnh lý nhãn khoa thông thường (như glaucoma) hoặc bỏ sót các dấu hiệu không điển hình. Việc chọc dịch tiền phòng (AC tap) là thủ thuật an toàn và có giá trị chẩn đoán cao, cần được thực hiện sớm khi có nghi ngờ.
  • Luôn kiểm tra cảm giác giác mạc và dấu hiệu teo mống mắt ở bệnh nhân viêm màng bồ đào trước tái phát.
  • Cân nhắc chọc dịch tiền phòng (AC tap) sớm để chẩn đoán vi sinh thay vì chỉ điều trị theo kinh nghiệm.
  • Không dựa hoàn toàn vào thuốc kháng virus tại chỗ; ưu tiên điều trị toàn thân cho viêm màng bồ đào do CMV.
  • Thực hiện tầm soát hệ thống (lao, bệnh tự miễn) cho mọi trường hợp viêm củng mạc không rõ nguyên nhân.
  • Sử dụng PET-CT như một công cụ hỗ trợ chẩn đoán khi nghi ngờ bệnh lý ác tính hoặc viêm hệ thống không điển hình.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Scientific Committee, 2026, AIOC 2026 GP83 Uvea subspeciality day Session I SCLERITIS & ANTERIOR UVEITIS, aioseditorproceedings, Video ID: 2g8VjAUANRY.

Xem thêm