Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC450) đã tổng hợp các tình huống lâm sàng phức tạp sau ghép giác mạc, tập trung vào chẩn đoán và quản lý các biến chứng thường gặp như thải ghép, nhiễm trùng và tăng nhãn áp. Việc nhận diện sớm và can thiệp kịp thời là yếu tố then chốt để bảo tồn thị lực và duy trì sự trong suốt của mảnh ghép.
Thải ghép mảnh ghép giác mạc
Thải ghép là nguyên nhân hàng đầu gây thất bại mảnh ghép, chiếm 28% các trường hợp. Mặc dù giác mạc có đặc tính miễn dịch đặc quyền (immune privilege) nhờ sự vô mạch, hệ thống dẫn lưu bạch huyết kém và biểu hiện MSC thấp, nguy cơ thải ghép vẫn tồn tại. Tỷ lệ thải ghép trong 3 năm đầu dao động từ 19% đến 41%. Các yếu tố nguy cơ bao gồm giác mạc có tân mạch, viêm hoạt động, tiền sử thất bại mảnh ghép và tuổi trẻ. Đặc biệt, mảnh ghép có tân mạch ở 3 góc phần tư làm tăng tỷ lệ thải ghép từ 3,5% lên 65%. Các loại thải ghép bao gồm thải ghép biểu mô (đường thải ghép nâng cao, dương tính với fluorescein), thải ghép mô đệm (thâm nhiễm dưới biểu mô, mờ mô đệm) và thải ghép nội mô (đường thải ghép nội mô, lắng đọng Keratic Precipitates - KP, phù). Việc theo dõi sát sao bằng hiển vi gương (specular microscopy) và chụp OCT phân đoạn trước (anterior segment OCT) mỗi 3-6 tháng là cần thiết để phát hiện các dấu hiệu tinh tế.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ thành công ghép giác mạc | 65% đến 95% |
| Tỷ lệ thất bại do thải ghép | 28% |
| Tỷ lệ thải ghép (3 năm đầu) | 19% đến 41% |
| Tỷ lệ thải ghép (giác mạc vô mạch) | 3,5% |
| Tỷ lệ thải ghép (giác mạc có tân mạch) | 65% |
| Tỷ lệ sống sót mảnh ghép lần 2 (10 năm) | 33% |
| Tỷ lệ sống sót mảnh ghép lần 3 (10 năm) | 16% |
| Khả năng đảo ngược thải ghép | 50% đến 90% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tư vấn bệnh nhân về tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ. Việc sử dụng steroid tại chỗ vẫn là nền tảng, nhưng các chiến lược ức chế miễn dịch toàn thân đang được cân nhắc cho các trường hợp nguy cơ cao.
Nhiễm trùng sau ghép giác mạc
Nhiễm trùng sau ghép giác mạc (post-keratoplasty infectious keratitis) có tỷ lệ từ 0% đến 20%, với xu hướng tăng các ca nhiễm nấm. Các yếu tố nguy cơ bao gồm bệnh lý bề mặt nhãn cầu, sử dụng steroid kéo dài, đái tháo đường, tình trạng kinh tế xã hội thấp (OR 2,45) và tiền sử ghép trước đó. Chẩn đoán dựa trên cạo và nuôi cấy (tiêu chuẩn vàng), hoặc hiển vi đồng tiêu (confocal microscopy) nếu có sẵn. Điều trị cần bắt đầu bằng thuốc phổ rộng và thu hẹp nhanh chóng. Đối với nhiễm trùng nấm, cần tránh steroid và cân nhắc ghép điều trị sớm nếu nhiễm trùng sâu. Rửa tiền phòng không được khuyến cáo do nguy cơ tái phát cao từ góc tiền phòng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ nhiễm trùng sau ghép | 0% đến 20% |
| Tỷ lệ nhiễm nấm | Khoảng 20% |
| OR nhiễm trùng (kinh tế thấp) | 2,45 |
| Thời gian trung bình phát triển nhiễm trùng | Khoảng 1 tháng |
| Tỷ lệ thất bại điều trị (nghiên cứu Ấn Độ) | 60% |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc duy trì ngưỡng thấp cho ghép lại trong các trường hợp nhiễm trùng nấm. Việc sử dụng steroid trong nhiễm trùng nấm là một "cái bẫy" cần tránh tuyệt đối.
Tăng nhãn áp sau ghép giác mạc
Tăng nhãn áp sau ghép giác mạc được định nghĩa là nhãn áp >21 mmHg. Chẩn đoán khó khăn do bề mặt giác mạc không đều, loạn thị cao và phù giác mạc. Tỷ lệ tăng nhãn áp sau ghép xuyên thấu (PKP) là 30-40%, trong khi DALK có tỷ lệ thấp nhất (khoảng 9%). Cơ chế liên quan đến sự sụp đổ của lưới bè sau khi cắt bỏ phần sau giác mạc. Quản lý bao gồm điều trị nội khoa, nhưng cần thận trọng với thuốc ức chế carbonic anhydrase do nguy cơ gây mất bù nội mô. Phẫu thuật (cắt bè hoặc đặt van) thường cần thiết. Cắt bè cần kết hợp với Mitomycin C (MMC) để giảm xơ hóa kết mạc.
- Luôn kiểm tra đĩa thị ở mọi bệnh nhân sau ghép.
- Sử dụng steroid tại chỗ một cách thận trọng.
- Ưu tiên phẫu thuật sớm nếu cần dùng đến thuốc thứ 3 để kiểm soát nhãn áp.
- Cắt bè kết hợp MMC là lựa chọn cần rửa sạch thuốc trước khi vào tiền phòng.
- Cân nhắc đặt van (valved vs non-valved) tùy thuộc vào mức độ nhãn áp và tình trạng nội mô.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Complicated Scenarios Post Keratoplasty Diagnosis Decision Making & Management, aioseditorproceedings, Video ID: xpMb2SgCtig