Quản lý cận thị trẻ em: Hướng dẫn lâm sàng từ AIOC 2026

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Khóa học AIOC 2026 IC504 về quản lý cận thị trẻ em đã cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển nhãn cầu và các chiến lược can thiệp hiện đại. Cận thị đang trở thành một đại dịch toàn cầu, với dự báo gần 5 tỷ người mắc cận thị vào năm 2050, trong đó 1 tỷ người sẽ bị cận thị nặng.

Phát triển nhãn cầu và cơ chế cận thị

Sự phát triển nhãn cầu bình thường bao gồm các thay đổi cấu trúc dẫn đến trạng thái khúc xạ tối ưu cho nhìn xa. Quá trình này được gọi là emmetropization (chính thị hóa), bao gồm cả cơ chế thụ động (di truyền, thể chất) và chủ động (phản hồi từ chất lượng hình ảnh võng mạc). Trẻ sơ sinh thường có khoảng +4 diopter viễn thị và chiều dài trục nhãn cầu khoảng 17 mm. Quá trình này hoàn tất vào khoảng 5-6 tuổi. Cận thị tiến triển xảy ra khi sự thay đổi không tương xứng, chịu ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền và môi trường. Chiều dài trục nhãn cầu là yếu tố then chốt; trục nhãn cầu trên 26 mm liên quan đến cận thị bệnh lý và nguy cơ suy giảm thị lực suốt đời.

Môi trường thị giác và cận thị

Môi trường trong nhà khi làm việc gần tạo ra độ mờ dioptric khoảng 2-3 diopter, đặc biệt ở võng mạc dưới, gây ra hyperopic defocus (viễn thị hóa ngoại vi) kích thích tăng chiều dài trục nhãn cầu. Ngược lại, môi trường ngoài trời với khoảng cách nhìn xa và mức độ ánh sáng ban ngày từ 11.000 đến 18.000 lux giúp giải phóng dopamine ở võng mạc, đóng vai trò là tín hiệu dừng cho sự phát triển cận thị. Ngoài ra, lag điều tiết (accommodative lag) khi nhìn gần ở người cận thị có thể dẫn đến tăng hội tụ điều tiết, gây ra esophoria (lác trong), làm tăng nguy cơ tiến triển cận thị lên gấp 30 lần.

Đánh giá và chẩn đoán cận thị

Quản lý cận thị hiện nay đã chuyển dịch từ điều trị đơn thuần sang kiểm soát tiến triển. Quy trình đánh giá lâm sàng bao gồm: tiền sử bệnh, tiền sử gia đình, đo thị lực không kính và thị lực tốt nhất, đánh giá khúc xạ liệt điều tiết (bắt buộc ở trẻ em), đo chiều dài trục nhãn cầu, đánh giá chức năng binocular vision (thị giác hai mắt) và khám đáy mắt. Các công cụ chẩn đoán bao gồm: máy đo khúc xạ tự động (AR), đo bản đồ giác mạc, OCT và ERG nếu cần thiết.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Dự báo cận thị 20505 tỷ người, 1 tỷ người cận thị nặng
Chiều dài trục nhãn cầu cận thị bệnh lý> 26 mm
Mức ánh sáng ngoài trời11.000 - 18.000 lux
Nguy cơ tiến triển cận thị ở trẻ có esophoria30 lần
Hiệu quả kiểm soát của kính đặc biệt60 - 70%
Ngưỡng tăng trục nhãn cầu/năm (trẻ < 9 tuổi)> 0,15 mm/6 tháng hoặc 0,3 mm/năm
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng các công cụ như máy đo chiều dài trục nhãn cầu là tiêu chuẩn vàng để theo dõi tiến triển, thay vì chỉ dựa vào độ khúc xạ.

Chiến lược kiểm soát cận thị

Các lựa chọn can thiệp bao gồm: Atropine liều thấp (0,01% và 0,05%), kính gọng kiểm soát cận thị (công nghệ D.I.M.S, H.A.L.T), kính tiếp xúc (orthokeratology, dual-focus). Atropine 0,05% cho thấy hiệu quả vượt trội trong các nghiên cứu như LAMP với tác dụng phụ chấp nhận được. Đối với trẻ có esophoria và lag điều tiết, kính đa tròng hoặc kính hai tròng có thể là lựa chọn tốt hơn. Việc quản lý cần cá thể hóa dựa trên tuổi, mức độ tiến triển và khả năng tài chính của gia đình.

Cận thị không do trục và cận thị hội chứng

Cần nghi ngờ cận thị không do trục hoặc cận thị hội chứng khi trẻ có độ cận cao (> 6 diopter), trục nhãn cầu > 26 mm ở trẻ < 10 tuổi, hoặc thị lực kém dù đã chỉnh kính tối ưu. Các nguyên nhân bao gồm: cận thị ở trẻ sinh non (thường không do trục, giác mạc dốc), cận thị đơn gen, hoặc các hội chứng như Stickler, Marfan. Cần phối hợp đa chuyên khoa (nhi khoa, di truyền, chuyên gia võng mạc) để chẩn đoán và quản lý.

  • Luôn thực hiện khúc xạ liệt điều tiết (cycloplegic refraction) làm tiêu chuẩn vàng.
  • Đo chiều dài trục nhãn cầu định kỳ mỗi 6 tháng để theo dõi tiến triển.
  • Khuyến khích ít nhất 2 giờ hoạt động ngoài trời mỗi ngày.
  • Áp dụng quy tắc 20-20-20 để giảm mỏi mắt khi làm việc gần.
  • Cá thể hóa điều trị: kết hợp kính kiểm soát cận thị và Atropine liều thấp cho các trường hợp tiến triển nhanh.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Akia, Dr. Padma, Dr. Shri Kant, 2026, AIOC 2026 IC504 The Essentials of Managing Childhood Myopia A First Look, YouTube, 01:06:08, https://www.youtube.com/watch?v=8-fDSpWHdh0

Xem thêm