Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC243, Dr. Dilip Lalwani đã trình bày về lộ trình điều trị cho các trường hợp Glaucoma phát hiện muộn, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tránh chẩn đoán sai và quá mức trong thực hành lâm sàng. Việc chẩn đoán Glaucoma không nên chỉ dựa vào áp lực nội nhãn (IOP) mà đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa đánh giá đĩa thị, thị trường và góc tiền phòng.
Nhận diện Glaucoma bị bỏ sót
Glaucoma bị bỏ sót thường xảy ra khi bác sĩ chỉ tập trung vào chỉ số IOP đơn thuần mà bỏ qua các dấu hiệu tổn thương thực thể trên đĩa thị. Ví dụ, một bệnh nhân 50 tuổi có IOP 16 mmHg có thể bị gắn nhãn "bình thường" và chỉ định phẫu thuật đục thủy tinh thể, trong khi thực tế đĩa thị có thể xuất hiện xuất huyết đĩa thị (disc hemorrhage) hoặc khuyết đĩa thị (pit) ở vùng cực dưới thái dương. Khi thực hiện đo thị trường (visual field), bệnh nhân này thường có ám điểm cạnh trung tâm phía trên (superior paracentral scotoma). Việc soi góc (gonioscopy) là bắt buộc để xác định góc mở, từ đó chẩn đoán Glaucoma nhãn áp bình thường (normal tension glaucoma). Tác giả nhấn mạnh: Glaucoma được phát hiện tại đĩa thị, không phải tại máy đo nhãn áp.
Hệ lụy của chẩn đoán sai và quá mức
Chẩn đoán quá mức (over diagnosis) dẫn đến việc điều trị không cần thiết suốt đời, gây áp lực tâm lý và gánh nặng kinh tế cho bệnh nhân. Một ví dụ về chẩn đoán sai là bệnh nhân 42 tuổi bị cận thị, có áp lực nhãn áp biên giới (borderline pressure) nhưng bị chẩn đoán nhầm là Glaucoma tiến triển và chỉ định dùng Travoprost và Brinzox. Tuy nhiên, bệnh nhân không có triệu chứng, đĩa thị lớn nhưng là lõm sinh lý (physiological cupping), lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL) nguyên vẹn và các khiếm khuyết thị trường không lặp lại (non-repeatable defects). Glaucoma thực sự đòi hỏi các khiếm khuyết thị trường phải có tính lặp lại và ổn định trên theo dõi.
Chiến lược quản lý và rút thuốc
Để tránh sai sót, việc tương quan giữa đĩa thị và thị trường (disc field correlation) là bắt buộc. OCT chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế quyết định lâm sàng. Khi nghi ngờ chẩn đoán quá mức, bác sĩ cần bắt đầu bằng việc thiết lập áp lực biên giới, có thể bắt đầu với một loại thuốc hoặc điều trị một mắt trước khi đánh giá lại. Việc rút thuốc (withdrawal of AGMs) cần thực hiện chậm rãi, từng bước một, không nên dừng đồng thời cả hai loại thuốc để tránh tình trạng tăng nhãn áp đột ngột (ví dụ lên tới 32 mmHg sau 4 tuần). Cần tư vấn kỹ lưỡng để bệnh nhân không lo lắng khi ngừng thuốc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Chẩn đoán sai | Thường gặp do chỉ dựa vào IOP, thiếu soi góc và thị trường |
| Dấu hiệu đĩa thị | Xuất huyết đĩa thị, khuyết đĩa thị, lõm sinh lý |
| Tiêu chuẩn Glaucoma | Khiếm khuyết thị trường lặp lại, ổn định trên theo dõi |
| Quản lý rút thuốc | Rút chậm, từng loại thuốc, theo dõi sát sau 4 tuần |
| Tác dụng phụ thuốc | Dị ứng nhóm brimonidine, cần cân nhắc phẫu thuật/MIGS |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc "tạm dừng" (pause) tốt hơn là điều trị sai. Hạn chế của tài liệu là không đưa ra phác đồ cụ thể cho từng giai đoạn bệnh, chủ yếu tập trung vào tư duy lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc rút thuốc cần dựa trên hồ sơ bệnh án đầy đủ; nếu không có hồ sơ cũ, việc rút thuốc phải cực kỳ thận trọng.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc phân biệt giữa lõm sinh lý và lõm do Glaucoma cần dựa vào đánh giá độ dày viền thần kinh võng mạc (neuroretinal rim) theo quy tắc ISNT. Các trường hợp Glaucoma thứ phát như hội chứng Posner-Schlossman hoặc hội chứng phân tán sắc tố (pigment dispersion syndrome) cần được tầm soát kỹ qua soi góc và khám tiền phòng.
- Luôn thực hiện soi góc (gonioscopy) cho mọi trường hợp nghi ngờ Glaucoma.
- Ưu tiên đánh giá đĩa thị và thị trường thay vì chỉ dựa vào chỉ số nhãn áp.
- Khi rút thuốc điều trị Glaucoma, hãy thực hiện từng bước và theo dõi nhãn áp sau 4 tuần.
- Nếu nghi ngờ chẩn đoán, hãy dán nhãn "nghi ngờ Glaucoma" (glaucoma suspect) và theo dõi tiến triển thay vì điều trị vội vàng.
- Luôn yêu cầu ý kiến thứ hai (second opinion) nếu bệnh nhân có sự khác biệt lớn về chẩn đoán giữa các cơ sở y tế.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Dilip Lalwani, 2026, From Missed to Managed Glaucoma; Treatment Pathways in Late, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: eHD-beQxgds.