Quản lý đục thủy tinh thể phức tạp và kỹ thuật phẫu thuật cải tiến

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Phiên hội thảo AIOC 2026 IC156 đã trình bày các chiến lược phẫu thuật cải tiến nhằm giải quyết các trường hợp đục thủy tinh thể phức tạp, bao gồm đục thủy tinh thể cực sau, đục thủy tinh thể cứng và các trường hợp bán trật khớp. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng, kiểm soát viêm và áp dụng các kỹ thuật phẫu thuật tinh tế để giảm thiểu biến chứng.

Quản lý đục thủy tinh thể phức tạp

Đục thủy tinh thể phức tạp thường liên quan đến các tình trạng hệ thống, đòi hỏi cách tiếp cận quản lý khác biệt trong giai đoạn trước và sau phẫu thuật. Các yếu tố gây khó khăn bao gồm màng đồng tử, xơ hóa đồng tử, bất thường mạch máu và bệnh tăng nhãn áp (glaucoma) tồn tại từ trước. Tình trạng viêm sau phẫu thuật thường rất cao, do đó cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân về tiên lượng thị lực hạn chế, tính chất mạn tính của bệnh và nhu cầu theo dõi kéo dài. Mắt cần được giữ yên tĩnh trong 3 tháng, kết hợp sử dụng steroid và kháng sinh. Trong các trường hợp có màng fibrin, việc loại bỏ màng bằng kẹp (ata forcep) và sử dụng chất nhầy (visco) để làm giãn đồng tử là cần thiết. Cần thực hiện xé bao (rexis) đủ rộng để tránh co rút đồng tử (primosis). Đối với đục thủy tinh thể cứng (độ 2-3), kỹ thuật phẫu thuật cần nhẹ nhàng, sử dụng thông số máy thấp để bảo vệ tế bào nội mô (endothelial count).

Chiến lược phẫu thuật đục thủy tinh thể cực sau

Đục thủy tinh thể cực sau (posterior polar cataract) luôn là thách thức, với 33% trường hợp có khiếm khuyết bao sau. Việc kiểm tra kỹ lưỡng trên đèn khe (slit lamp) là bắt buộc. Cần tránh thực hiện thủy phân tách vỏ (cortical cleaving hydrodissection) vì có thể gây vỡ bao sau và rơi nhân. Thay vào đó, nên sử dụng kỹ thuật thủy phân tách nhân (hydrodelineation) để tách nhân khỏi vỏ mà không gây áp lực lên bao sau. Nếu có khiếm khuyết bao sau, cần duy trì tiền phòng ổn định bằng chất nhầy (viscoelastic) và thực hiện các bước phẫu thuật như đang xử lý một trường hợp vỡ bao sau (PCR) để tránh mở rộng khiếm khuyết.

Khắc phục thất bại trong kỹ thuật chẻ nhân

Thất bại trong việc chẻ nhân (failed chop) thường do lệch trục lực (misaligned vector forces), chẳng hạn như đặt đầu dò quá nông hoặc thao tác không đối xứng. Khi gặp khó khăn, phẫu thuật viên cần thay đổi kỹ thuật chẻ (từ dọc sang ngang hoặc ngược lại) và thay đổi loại dụng cụ chẻ (chopper). Việc sử dụng các loại chopper chuyên dụng có đầu hình nêm (wedge chopper) giúp tạo lực chẻ kéo (tensile fracture force) hiệu quả hơn cho các nhân cứng. Cần đảm bảo đầu dò phaco được đặt song song và hướng tâm theo độ cong của nhân để đạt được vết chẻ hoàn toàn.

Quản lý đục thủy tinh thể bán trật khớp

Trong các trường hợp bán trật khớp, việc sử dụng vòng căng bao (capsular tension ring - CTR) là cần thiết để ổn định túi bao. Đối với các trường hợp trật khớp nặng, có thể cần cố định túi bao vào củng mạc bằng kỹ thuật khâu (suture fixation). Việc sử dụng các kỹ thuật vitrectomy (cắt dịch kính) qua đường bên giúp giải phóng các dính và làm sạch chất vỏ còn sót lại. Mục tiêu là đạt được sự ổn định của túi bao và đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) vào vị trí trung tâm.

Dự phòng nhiễm trùng trong phẫu thuật

Dự phòng viêm nội nhãn (endophthalmitis) là ưu tiên hàng đầu. Quy trình bao gồm làm sạch vùng quanh mắt bằng dung dịch sát khuẩn, sử dụng kháng sinh tại chỗ trước và sau phẫu thuật, và tiêm kháng sinh vào tiền phòng (intracameral antibiotics) cuối ca mổ. Povidone iodine 5% được chứng minh hiệu quả trong việc giảm khuẩn lạc kết mạc. Tiêm moxifloxacin vào tiền phòng (liều 0.5 mg/0.1 ml) đã trở thành tiêu chuẩn mới, giúp giảm đáng kể tỷ lệ viêm nội nhãn sau phẫu thuật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ khiếm khuyết bao sau trong đục cực sau33%
Tỷ lệ nhiễm trùng tiền phòng trong phẫu thuật5% đến 43%
Liều tiêm moxifloxacin vào tiền phòng0.5 mg/0.1 ml
Hiệu quả diệt khuẩn của povidone iodine 5%96.7% trong 60 giây
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc xử lý các tình huống khó trong phẫu thuật Phaco. Hạn chế của tài liệu là dạng video hội thảo, thiếu các số liệu thống kê chi tiết về kết quả thị lực dài hạn. Cần thận trọng khi áp dụng các kỹ thuật chẻ nhân chuyên biệt nếu chưa có kinh nghiệm.
  • Luôn kiểm tra kỹ bao sau trên đèn khe trước khi phẫu thuật đục thủy tinh thể cực sau.
  • Tránh thủy phân tách vỏ (cortical cleaving hydrodissection) trong các trường hợp nghi ngờ khiếm khuyết bao sau.
  • Sử dụng vòng căng bao (CTR) sớm trong các trường hợp bán trật khớp để ổn định túi bao.
  • Áp dụng tiêm kháng sinh vào tiền phòng cuối ca mổ như một quy trình chuẩn để dự phòng viêm nội nhãn.
  • Điều chỉnh thông số máy (vacuum, flow) thấp và thao tác nhẹ nhàng khi phẫu thuật trên mắt có tế bào nội mô kém.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Breaking the Deadliest of all Formation of Complex Cataract with Innovative Surg, aioseditorproceedings, Video ID: ucRnmNtPODw.

Xem thêm