Hội thảo AIOC 2026 IC295 với chủ đề "Secondary Glaucomas Unraveling Complexities with Strategies for Challenging Cases" đã nhấn mạnh tầm quan trọng của cách tiếp cận đa chuyên khoa trong quản lý các ca bệnh phức tạp. Các chuyên gia từ lĩnh vực glaucoma, dịch kính võng mạc và tạo hình mắt đã thảo luận về cơ chế bệnh sinh và chiến lược điều trị cho nhiều dạng glaucoma thứ phát khác nhau.
Cơ chế và quản lý Aqueous Misdirection
Hội chứng lệch hướng thủy dịch (aqueous misdirection syndrome), hay còn gọi là glaucoma ác tính, được định nghĩa bởi tình trạng tiền phòng nông hoặc phẳng, nhãn áp bình thường hoặc tăng, thường xuất hiện sau phẫu thuật. Cơ chế bệnh sinh liên quan đến việc thủy dịch chảy vào khoang dịch kính, tạo ra vòng xoắn bệnh lý đẩy cơ hoành mống mắt-thể thủy tinh ra trước. Harry Quigley đã mô tả sự giãn hắc mạc là yếu tố khởi phát gây tắc nghẽn phân đoạn giữa. Các yếu tố nguy cơ bao gồm bệnh glaucoma góc đóng nguyên phát, phẫu thuật lọc, phẫu thuật đục thể thủy tinh, thiết bị dẫn lưu glaucoma, cắt dịch kính và các thủ thuật laser. Trong một nghiên cứu bệnh-chứng trên 40 bệnh nhân, các yếu tố nguy cơ độc lập bao gồm nhãn áp tiền phẫu cao và phẫu thuật cắt bè củng mạc. Phác đồ điều trị từng bước bao gồm thuốc hạ nhãn áp, steroid tại chỗ và toàn thân, acetazolamide và thuốc liệt điều tiết. Phẫu thuật được chỉ định nếu tình trạng không cải thiện sau 1 tuần hoặc tái phát. Phân tích trên 58 mắt cho thấy phẫu thuật cắt dịch kính pars plana kết hợp cắt thể thủy tinh, đặt IOL và cắt hyaloid zonule là phương pháp hiệu quả.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu phẫu thuật | 58 mắt |
| Tỷ lệ thành công hoàn toàn (1 năm) | 80% |
| Tỷ lệ thành công hoàn toàn (5 năm) | 60% |
| Tỷ lệ bệnh nhân có góc đóng | 91% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc quản lý glaucoma ác tính đòi hỏi sự kiên trì với thuốc liệt điều tiết và can thiệp phẫu thuật sớm khi điều trị nội khoa thất bại.
Quản lý Glaucoma do viêm màng bồ đào
Glaucoma do viêm màng bồ đào (uveitic glaucoma) có tỷ lệ mắc từ 10-20%, thường gặp trong viêm màng bồ đào mạn tính hơn cấp tính. Các yếu tố nguy cơ tăng nhãn áp bao gồm tuổi, sử dụng steroid, dương tính ANA, viêm do virus. Mục tiêu điều trị là kiểm soát viêm bằng steroid, thuốc ức chế miễn dịch, sinh học và kiểm soát nhãn áp. Thuốc cường phó giao cảm bị chống chỉ định. Trong các ca bệnh do virus (CMV, HSV), việc xác định nguyên nhân qua PCR thủy dịch là cần thiết để điều trị kháng virus phù hợp (valganciclovir, valacyclovir). Phẫu thuật được chỉ định khi nhãn áp không kiểm soát trên thuốc tối đa. Khoảng 60% người lớn và 36% trẻ em cần phẫu thuật. Cắt bè củng mạc với mitomycin C (MMC) có tỷ lệ thành công 3 năm từ 60-80%, nhưng biến chứng thường gặp là đục thể thủy tinh và hạ nhãn áp. Các thiết bị dẫn lưu glaucoma (GDD) có kết quả dài hạn tốt hơn trong các mắt viêm hoạt động hoặc đã thất bại với phẫu thuật cắt bè.
Glaucoma sau phẫu thuật dịch kính võng mạc và bệnh lý hốc mắt
Tỷ lệ glaucoma sau phẫu thuật dịch kính võng mạc trong một nghiên cứu dựa trên dân số là 10%. Dầu silicone trong mắt làm tăng nguy cơ tăng nhãn áp theo thời gian. Khi kết hợp phẫu thuật dịch kính với phẫu thuật glaucoma, cần lưu ý vị trí cổng cắt dịch kính, sử dụng chỉ khâu tháo được và có thể cần cắt đai hoặc vòng đai. Khí nội nhãn cũng gây tăng nhãn áp trong 60% các ca sau phẫu thuật dịch kính. Đối với bệnh lý hốc mắt như bệnh mắt tuyến giáp (Graves' disease), sự gia tăng áp lực hốc mắt gây chèn ép tĩnh mạch thượng củng mạc, làm tăng nhãn áp. Điều trị ưu tiên là kiểm soát bệnh lý hệ thống và giải áp hốc mắt nếu cần thiết trước khi can thiệp phẫu thuật glaucoma.
- Luôn kiểm tra nhãn áp sau phẫu thuật dịch kính võng mạc.
- Thực hiện soi góc tiền phòng (gonioscopy) ở tất cả các ca sau phẫu thuật giác mạc.
- Cân nhắc phẫu thuật dự phòng ở mắt còn lại của bệnh nhân bị glaucoma ác tính.
- Phối hợp đa chuyên khoa (dịch kính, glaucoma, tạo hình mắt) trong các ca bệnh phức tạp.
- Sử dụng thuốc kháng virus nếu nghi ngờ nguyên nhân do virus trong viêm màng bồ đào.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC295 Secondary Glaucomas Unraveling Complexities with Strategies for Challenging Cases, aioseditorproceedings, Video ID: 4SH_A7PBnyo.