Quản lý loạn thị trong phẫu thuật đục thủy tinh thể: Tổng quan kỹ thuật và chiến lược

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Khóa học AIOC 2026 - IC565 cung cấp cái nhìn tổng quan về quản lý loạn thị trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, nhấn mạnh vào việc tối ưu hóa các vết mổ phaco và kỹ thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) toric. Việc kiểm soát loạn thị không phải là một khoa học chính xác do yếu tố lành vết thương khó dự đoán, đòi hỏi phẫu thuật viên phải hiểu rõ các thông số cơ bản như kích thước vết mổ, khoảng cách từ trung tâm giác mạc, trục vết mổ và hiệu ứng ghép (coupling effect).

Tối ưu hóa vết mổ Phaco và kỹ thuật rạch

Kích thước vết mổ tỉ lệ thuận với độ loạn thị do phẫu thuật (SIA) gây ra do sự nới lỏng mô và trượt vết mổ. Để giảm loạn thị có sẵn, phẫu thuật viên có thể điều chỉnh kích thước hoặc vị trí vết mổ. Vết mổ ở vị trí thái dương (temporal) thường được ưu tiên vì nằm xa trung tâm giác mạc hơn, giúp giảm SIA. Các kỹ thuật như rạch giác mạc thư giãn (relaxing incisions) hoặc vết mổ đối diện (opposite clear corneal incisions - OCCI) được sử dụng để làm phẳng kinh tuyến dốc. OCCI bao gồm hai đường hầm giác mạc đặt cách nhau 180 độ trên kinh tuyến dốc, đòi hỏi sự chăm sóc hậu phẫu cẩn thận do có hai vết mổ xuyên thấu.

Vai trò của loạn thị giác mạc sau (Posterior Corneal Astigmatism - PCA)

Loạn thị giác mạc sau (PCA) thường bị bỏ qua trong đo đạc truyền thống nhưng đóng vai trò quan trọng trong kết quả khúc xạ. PCA thường gây loạn thị ngược quy luật (against-the-rule) với độ lớn trung bình khoảng 0,3 diopters. Việc bỏ qua PCA có thể dẫn đến sai số trong tính toán IOL toric, gây quá chỉnh (overcorrection) ở loạn thị xuôi quy luật và thiếu chỉnh (undercorrection) ở loạn thị ngược quy luật. Các thiết bị như máy đo bản đồ giác mạc (Scheimpflug tomography) hoặc OCT quét nguồn (swept-source OCT) cho phép đo tổng công suất giác mạc bao gồm cả bề mặt sau, giúp cải thiện độ chính xác của tính toán toric.

Kỹ thuật rạch giác mạc thư giãn (LRI) và rạch cung (Arcuate Incisions)

Rạch giác mạc thư giãn (LRI) là một công cụ mạnh mẽ nhưng có thể khó dự đoán. Tỷ lệ thành công của LRI được báo cáo là 96%. Kỹ thuật này cho phép thay đổi độ dài, độ sâu và vị trí vết mổ để điều chỉnh loạn thị từ 0,75 đến 3 diopters. Nomogram phổ biến nhất là Napa nomogram, yêu cầu thiết lập độ sâu dao mổ bằng 90% độ dày giác mạc ngoại vi (thường trên 600 microns). Các vết mổ rạch cung (arcuate incisions) có hiệu quả cao hơn so với rạch ngang đơn thuần. Đối với các trường hợp loạn thị nhẹ đến trung bình (lên đến 1,25 diopters), LRI hoặc OCCI là những lựa chọn thay thế hiệu quả nếu không sử dụng IOL toric.

Chiến lược IOL Toric và hệ thống hướng dẫn hình ảnh

IOL toric được coi là tiêu chuẩn vàng để quản lý loạn thị trong phẫu thuật đục thủy tinh thể. Các bước quan trọng bao gồm: (1) Đánh giá tiền phẫu chính xác về công suất trụ và trục; (2) Đánh dấu trục trên mắt cả trước và trong phẫu thuật (thủ công hoặc kỹ thuật số); (3) Căn chỉnh IOL trong phẫu thuật vào trục mong muốn. Việc sử dụng các hệ thống hướng dẫn hình ảnh (image-guided systems) giúp loại bỏ sai số từ việc đánh dấu bằng mực thủ công. Nếu IOL bị xoay lệch trên 10 độ kèm triệu chứng thị giác, cần thực hiện phẫu thuật xoay lại IOL trong vòng 2 đến 4 tuần sau phẫu thuật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ thành công LRI96%
Độ lớn trung bình PCA0,3 diopters
Độ sâu rạch LRI90% độ dày giác mạc ngoại vi
Ngưỡng loạn thị điều trị bằng LRI/OCCIlên đến 1,25 diopters
Thời gian xoay lại IOL lệch trụctrong vòng 2-4 tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật rạch giác mạc (LRI, OCCI) hiện nay ít được ưu tiên hơn so với IOL toric do tính dự đoán cao hơn của IOL toric. Việc đo đạc PCA là bắt buộc trong thực hành hiện đại để đạt kết quả khúc xạ tối ưu.
  • Sử dụng máy đo bản đồ giác mạc hiện đại để tính toán tổng công suất giác mạc bao gồm bề mặt sau.
  • Ưu tiên IOL toric cho các trường hợp loạn thị trên 1,25 diopters để đạt kết quả thị giác tốt nhất.
  • Sử dụng hệ thống hướng dẫn hình ảnh kỹ thuật số để giảm thiểu sai số xoay trục IOL.
  • Thực hiện đánh dấu trục trong tư thế ngồi để tránh sai số do xoay nhãn cầu (cyclotorsion) khi nằm.
  • Kiểm tra kỹ vị trí IOL trong túi bao và đảm bảo loại bỏ hoàn toàn chất nhầy (OVD) để tránh xoay lệch sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Ashagarval, A., et al., 2026, AIOC 2026 - IC565 Astigmatism Management at the Time of Cataract Surgery, YouTube, Video ID: HNX99RgKSDQ.

Xem thêm