Quản lý nội khoa Glaucoma: Chiến lược điều trị và tối ưu hóa tuân thủ

Bs Ngô Hữu Thế
5.11.26
Last Updated

Tổng quan về quản lý nội khoa Glaucoma

Tại hội thảo AIOC 2026 (IC285), các chuyên gia đã thảo luận về những thách thức trong quản lý nội khoa Glaucoma, nhấn mạnh rằng việc điều trị hiện nay trở nên phức tạp do sự kết hợp của nhiều loại thuốc, các phương thức chẩn đoán và bằng chứng lâm sàng mới. Mục tiêu cốt lõi của quản lý là bảo tồn chức năng thị giác, từ đó bảo tồn cấu trúc giải phẫu. Một thực trạng đáng lưu ý là khoảng 30-40% bệnh nhân đến khám cần được xem xét lại chẩn đoán, tránh việc điều trị không cần thiết cho những bệnh nhân không mắc bệnh nhưng lại phải chịu tác dụng phụ của thuốc.

Các nhóm thuốc điều trị Glaucoma

Hiện nay, danh mục thuốc điều trị Glaucoma rất đa dạng, bao gồm các chất tương tự Prostaglandin (PGA), thuốc chẹn beta, chất chủ vận alpha-2, thuốc co đồng tử, thuốc ức chế carbonic anhydrase (dạng uống và tại chỗ) và thuốc ức chế ROCK. Các thuốc PGA hiện được coi là lựa chọn hàng đầu, có tác dụng tăng cường dòng chảy qua đường củng mạc (uveoscleral outflow) với liều dùng một lần mỗi ngày (OD dosing), giúp cải thiện đáng kể sự tuân thủ của bệnh nhân. Các thuốc này có thể giảm nhãn áp (IOP) từ 25% đến 35%. Tuy nhiên, cần lưu ý các tác dụng phụ như tăng sắc tố mống mắt, thay đổi sắc tố da, kích thích mọc lông mi, nguy cơ tái hoạt Herpes simplex (HSV) và viêm màng bồ đào. Đối với bệnh nhân có tiền sử viêm màng bồ đào, cần thận trọng và cân nhắc sử dụng steroid dự phòng trước khi thực hiện thủ thuật cắt mống mắt ngoại vi (PI).

Lưu ý về thuốc chẹn Beta và các nhóm thuốc khác

Thuốc chẹn beta vẫn là nhóm thuốc hiệu quả trong việc giảm sản xuất thủy dịch (20-25%), với tác dụng kéo dài từ 12 đến 24 giờ. Mặc dù có nhiều lo ngại về tác dụng phụ toàn thân, nhưng nếu được sử dụng đúng cách, đây vẫn là nhóm thuốc quan trọng. Cần tuyệt đối tránh sử dụng thuốc chẹn beta ở bệnh nhân hen phế quản hoặc có rối loạn nhịp tim (bradyarrhythmias). Đối với thuốc chủ vận alpha-2 như brimonidine, nồng độ 0.2% thường gây nhiều tác dụng phụ, do đó nồng độ 0.15% là một lựa chọn thay thế. Cần đặc biệt lưu ý chống chỉ định tuyệt đối ở trẻ em dưới 2 tuổi do nguy cơ ngưng thở (apnea).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Giảm nhãn áp (PGA)25% đến 35%
Giảm sản xuất thủy dịch (Beta blockers)20% đến 25%
Thời gian tác dụng (Beta blockers)12 đến 24 giờ
Chống chỉ định BrimonidineTrẻ em dưới 2 tuổi (100% chống chỉ định)
Tỷ lệ bệnh nhân không tuân thủLên đến 80%
Tỷ lệ viêm màng bồ đào subclinical1/4 bệnh nhân
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 (IC285); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc lựa chọn thuốc cần cá thể hóa dựa trên bệnh lý toàn thân và khả năng tuân thủ của bệnh nhân. Các thuốc chẹn beta cần được sử dụng thận trọng ở bệnh nhân có bệnh lý hô hấp và tim mạch.

Chiến lược cá thể hóa và tuân thủ điều trị

Việc quản lý Glaucoma là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và bệnh nhân. Các yếu tố như tuổi tác, tiền sử gia đình, bệnh lý toàn thân và mức độ nghiêm trọng của bệnh cần được đánh giá kỹ lưỡng. Đối với bệnh nhân Glaucoma giai đoạn sớm, việc điều trị nội khoa là ưu tiên, nhưng nếu không đạt được mục tiêu nhãn áp sau 2 tuần (giảm ít nhất 15%), cần xem xét chuyển đổi thuốc hoặc can thiệp phẫu thuật sớm. Một rào cản lớn trong tuân thủ là khả năng nhỏ thuốc của bệnh nhân, đặc biệt là người cao tuổi có vấn đề về vận động (dexterity). Việc hướng dẫn kỹ thuật nhỏ thuốc và sử dụng các thuốc phối hợp cố định (FDC) là cần thiết để giảm số lượng chai thuốc, từ đó cải thiện sự tuân thủ và giảm độc tính trên bề mặt nhãn cầu.

Tương lai của hệ thống phân phối thuốc

Các hệ thống phân phối thuốc mới (Novel Drug Delivery Systems - NODs) đang được nghiên cứu để khắc phục hạn chế của thuốc nhỏ mắt truyền thống như sinh khả dụng thấp và sự không tuân thủ. Các công nghệ như gel tại chỗ (in situ gel), hạt nano (nanoparticles), và các thiết bị cấy ghép nội nhãn (intracameral implants) như Durysta (bimatoprost) và iDose (travoprost) đang mở ra hướng đi mới. Các thiết bị này cung cấp khả năng giải phóng thuốc kéo dài, giúp duy trì nhãn áp ổn định và giảm gánh nặng cho bệnh nhân. Tuy nhiên, các thách thức về chi phí, tính an toàn dài hạn và quy trình phê duyệt vẫn là những rào cản cần vượt qua.

  • Luôn thực hiện soi góc tiền phòng (gonioscopy) trước khi bắt đầu điều trị Glaucoma.
  • Ưu tiên sử dụng thuốc phối hợp cố định (FDC) để cải thiện tuân thủ và giảm độc tính bề mặt.
  • Đánh giá kỹ khả năng nhỏ thuốc của bệnh nhân và hướng dẫn kỹ thuật nhỏ thuốc đúng cách.
  • Cân nhắc phẫu thuật sớm ở những bệnh nhân có tình trạng kinh tế xã hội khó khăn hoặc không tuân thủ điều trị.
  • Theo dõi sát bề mặt nhãn cầu và điều trị sớm các dấu hiệu của bệnh bề mặt nhãn cầu (OSD) để đảm bảo kết quả phẫu thuật tốt nhất.

Tài liệu tham khảo:

Kirti Singh, et al., 2026, Clues to Navigate the maze of medical management of glaucoma, AIOC 2026 IC285, Video ID: aTIpbEjEgq8.

Xem thêm