Nghiên cứu hồi cứu trên 102 bệnh nhân phẫu thuật nhầy xoang (sinonasal mucoceles) cho thấy các triệu chứng phổ biến nhất bao gồm đau đầu (42%), áp lực vùng mặt (28%) và nghẹt mũi (26%). Nhầy xoang chiếm khoảng 8% tổng số các khối u xoang, với 70% đến 90% trường hợp xuất hiện tại vùng trán-sàng, gây nguy cơ chèn ép hốc mắt và tiến triển thành nhầy mủ (mucopyocele).
Nhân khẩu học, bệnh cảnh lâm sàng và chuẩn bị trước phẫu thuật
Bệnh cảnh lâm sàng của nhầy xoang thường diễn tiến âm thầm. Đối với các trường hợp có xâm lấn hốc mắt đáng kể, các triệu chứng thường gặp bao gồm sụp mi (33%) và sưng nề quanh hốc mắt (29%). Việc chẩn đoán phụ thuộc vào tiền sử bệnh, thăm khám nội soi và chẩn đoán hình ảnh. Bệnh nhân thường có tiền sử viêm mũi xoang kéo dài, phẫu thuật xoang hoặc chấn thương vùng mặt. Một nghiên cứu ghi nhận thời gian trung bình từ khi phẫu thuật nội soi chức năng xoang (Functional Endoscopic Sinus Surgery - FESS) đến khi xuất hiện nhầy xoang là 5,3 năm, 17 năm sau chấn thương vùng mặt và 18 năm sau phẫu thuật mở. Việc đánh giá thị lực, thị trường và vận nhãn là bắt buộc. Trong một đánh giá trên 207 bệnh nhân, những người có thị lực từ 20/650 trở xuống và được phẫu thuật trong vòng 6 ngày có khả năng cải thiện thị lực cao nhất.
Các phương pháp tiếp cận
Phẫu thuật nội soi qua đường mũi (Transnasal Endoscopic Approaches) hiện là phương pháp điều trị chính. Các nghiên cứu đã báo cáo tỷ lệ thành công cao, ví dụ Woodworth et al. ghi nhận tỷ lệ thành công 92% (34/37 bệnh nhân) với thời gian theo dõi trung bình 32,6 tháng. Sautter et al. báo cáo 56/57 bệnh nhân (98,2%) có khoang xoang thông thoáng, không tái phát sau 15 tháng theo dõi. Đối với các trường hợp khó tiếp cận qua đường mũi, phẫu thuật nội soi qua đường hốc mắt (Transorbital Endoscopic Approaches) là một kỹ thuật bổ trợ, cho phép tiếp cận trực tiếp xoang trán bên và hốc mắt. Ngoài ra, các phương pháp phẫu thuật mở (External Approaches) vẫn được dành cho các trường hợp chọn lọc có xâm lấn nội sọ hoặc xói mòn xương nghiêm trọng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ nhầy xoang trong các khối u xoang | Khoảng 8% |
| Tỷ lệ nhầy xoang vùng trán-sàng | 70% đến 90% |
| Tỷ lệ sụp mi (xâm lấn hốc mắt) | 33% |
| Tỷ lệ sưng nề quanh hốc mắt | 29% |
| Tỷ lệ xâm lấn nội sọ (tại trung tâm tham chiếu) | 14% |
| Tỷ lệ xâm lấn hốc mắt (tại trung tâm tham chiếu) | 20% |
| Tỷ lệ thành công (Woodworth et al.) | 92% (34/37 bệnh nhân) |
| Tỷ lệ thông thoáng khoang xoang (Sautter et al.) | 98,2% (56/57 bệnh nhân) |
| Tỷ lệ tái phát nhầy xoang chung | Khoảng 25% |
Bình luận: Thông tin theo Santarelli et al., 2021; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn niêm mạc và tạo khoang phẫu thuật rộng rãi để theo dõi nội soi lâu dài. Hạn chế của các nghiên cứu hồi cứu là sự không đồng nhất về kỹ thuật và thời gian theo dõi. Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Bệnh nhân có nhầy xoang xâm lấn hốc mắt cần được khám chuyên khoa mắt để đánh giá bệnh lý thần kinh thị giác do chèn ép và các rối loạn vận nhãn (diplopia) trước và sau phẫu thuật.
- Ưu tiên phẫu thuật nội soi qua đường mũi để bảo tồn chức năng niêm mạc xoang.
- Cần đánh giá thị lực và vận nhãn kỹ lưỡng trước phẫu thuật cho mọi bệnh nhân có xâm lấn hốc mắt.
- Phẫu thuật sớm trong vòng 6 ngày đối với bệnh nhân có suy giảm thị lực cấp tính để tối ưu hóa khả năng hồi phục.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về nguy cơ nhìn đôi (diplopia) sau phẫu thuật do thay đổi thể tích hốc mắt đột ngột.
- Theo dõi nội soi định kỳ lâu dài để phát hiện sớm tái phát, vốn xảy ra ở khoảng 25% trường hợp.
Tài liệu tham khảo:
Santarelli, G. D., Hernandez, S. S., Ebert, C. S., Kimple, A. J., Zanation, A. M., & Thorp, B. D. (2021). Endoscopic Management of Mucoceles With Significant Orbital Involvement. In Endoscopic Surgery of the Orbit (pp. 216-220).