Hội thảo AIOC 2026 IC490 với chủ đề "Diabetic Macular Edema Asking the Unasked, Answering the Overlooked" đã tập trung thảo luận về các chiến lược quản lý phù hoàng điểm đái tháo đường (DME) dựa trên bằng chứng lâm sàng và kinh nghiệm thực tế. DME được mô tả là một bệnh lý đa yếu tố, tiến triển từ giai đoạn thay đổi thích nghi bù trừ sang mất bù và cuối cùng là sửa chữa sai lệch, dẫn đến nguy cơ mất thị lực nghiêm trọng.
Chẩn đoán và các xét nghiệm hỗ trợ
Việc phân loại DME đã chuyển dịch từ tiêu chuẩn CSME (Clinically Significant Macular Edema) truyền thống sang phân loại dựa trên sự liên quan đến trung tâm (central involvement) thông qua OCT (Optical Coherence Tomography). OCT được đánh giá là công cụ nhạy bén để phát hiện các thay đổi hình thái và các dấu ấn sinh học (biomarkers) quan trọng. Mặc dù CST (Central Subfield Thickness) thường được sử dụng làm tiêu chí chính trong các thử nghiệm lâm sàng, các chuyên gia nhấn mạnh rằng CST không phải là chỉ số hoàn hảo để dự đoán thị lực do sự khác biệt về hình thái như phù dạng xốp, nang trong võng mạc (IRF) hoặc dịch dưới võng mạc (SRF). Việc đánh giá lớp võng mạc ngoài và các cấu trúc như ELM (External Limiting Membrane) và IS/OS junction là rất quan trọng để tiên lượng thị lực.
Vai trò của các dấu ấn sinh học và hình ảnh học
DRILL (Disorganization of Retinal Inner Layers) được xác định là một dấu ấn quan trọng liên quan đến tiên lượng thị lực kém. Các chuyên gia lưu ý rằng sự hiện diện của dịch dưới võng mạc (SRF) có thể liên quan chặt chẽ hơn đến các yếu tố hệ thống so với dịch trong võng mạc (IRF). Ngoài ra, cần phân biệt rõ giữa các đốm tăng phản xạ (hyperreflective foci) và xuất tiết cứng (hard exudates). Các đốm tăng phản xạ được coi là các tế bào viêm được kích hoạt, báo hiệu nguy cơ tái phát cao hơn sau khi điều trị bằng thuốc kháng VEGF hoặc steroid. FFA (Fundus Fluorescein Angiography) vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí rò rỉ, đặc biệt khi các tổn thương nằm ngoài vùng trung tâm hoặc trong các trường hợp DME dai dẳng.
Quản lý hệ thống và các yếu tố nguy cơ
Kiểm soát hệ thống là nền tảng trong quản lý DME. Khái niệm "bộ nhớ chuyển hóa" (metabolic memory) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát đường huyết chặt chẽ ngay từ giai đoạn đầu để giảm thiểu biến chứng lâu dài. Các bác sĩ nhãn khoa được khuyến cáo cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ nội khoa để kiểm soát huyết áp và lipid máu. Việc sử dụng statin được khuyến khích, trong khi fenofibrate có thể giúp giảm tốc độ tiến triển của bệnh võng mạc đái tháo đường ngay cả ở bệnh nhân không có rối loạn lipid máu, tuy nhiên cần thận trọng ở bệnh nhân có bệnh thận mạn (CKD) do nguy cơ tăng creatinine.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Phân loại DME | Liên quan trung tâm và không liên quan trung tâm |
| Ngưỡng DRILL (ngang) | Khoảng 300 micron |
| Ngưỡng DRILL (dọc) | Hơn 500 micron |
| Tỷ lệ bệnh nhân không đáp ứng | Khoảng 10-20% |
| Ngưỡng eGFR cần thận trọng | Dưới 30 |
| Liều IVTA (nếu dùng) | 2 mg (tối ưu) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC490; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị, không nên chỉ dựa vào CST mà cần đánh giá toàn diện hình thái OCT và tình trạng hệ thống. Việc sử dụng laser vẫn được coi là một công cụ hỗ trợ quan trọng trong các trường hợp rò rỉ khu trú, giúp giảm số lượng mũi tiêm nội nhãn.
Thực hành lâm sàng ngày mai:
- Luôn đánh giá DRILL và các dấu ấn sinh học trên OCT thay vì chỉ dựa vào CST.
- Thực hiện FFA để xác định vị trí rò rỉ khu trú trước khi quyết định laser.
- Phối hợp với bác sĩ nội khoa để kiểm soát chặt chẽ HbA1c, huyết áp và lipid máu.
- Cân nhắc chuyển sang steroid ở những bệnh nhân DME dai dẳng không đáp ứng với thuốc kháng VEGF sau 2-3 mũi tiêm.
- Theo dõi chức năng thận (eGFR, tỷ lệ albumin/creatinine) ở bệnh nhân đái tháo đường trước khi chỉ định điều trị hệ thống.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Diabetic Macular Edema Asking the Unasked, Answering the Overlooked, aioseditorproceedings, Video ID: XcNQfmVeRq0.