Giới thiệu về quang học kính tiếp xúc mềm
Kính tiếp xúc mềm (soft contact lenses) có ưu điểm là định tâm tốt trên giác mạc với độ di động ngang thấp, giúp giảm thiểu quang sai bất đối xứng (asymmetric aberration) trong hệ thống mắt-kính. Đường kính vùng quang học (optic zone) của kính thường lớn hơn đường kính đồng tử, giúp tránh hiện tượng quầng sáng (haloes) thường gặp khi đeo kính cứng. Chỉ số khúc xạ của kính (khoảng 1.37–1.48) tương đương với giác mạc, giúp giảm thiểu tổn thất phản xạ Fresnel. Tuy nhiên, do tính chất mềm dẻo, kính không thể bù trừ cho các trường hợp loạn thị giác mạc (corneal astigmatism) đáng kể trừ khi sử dụng kính toric ổn định.
Thay đổi công suất kính khi đeo trên mắt
Khi đeo trên mắt, sự thay đổi độ cong bề mặt và độ dày kính do tính chất mềm dẻo (draping) có thể làm thay đổi công suất kính so với khi đo ngoài mắt. Các nghiên cứu cho thấy sự thay đổi độ ẩm (hydration) là yếu tố quan trọng, với mức giảm khoảng 5–10% sau giờ đeo đầu tiên. Kính mỏng đạt trạng thái cân bằng sau khoảng 5 phút, trong khi kính dày có thể mất 30 phút hoặc hơn. Nhiệt độ giác mạc (32–35°C) cao hơn nhiệt độ phòng (20°C) cũng ảnh hưởng đến chỉ số khúc xạ và công suất kính. Các mô hình thực nghiệm chỉ ra rằng thay đổi công suất là nhỏ đối với kính trừ, nhưng đáng kể trên lâm sàng đối với kính cộng công suất cao.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thay đổi độ ẩm sau 1 giờ đeo | 5–10% |
| Nhiệt độ giác mạc | 32–35°C |
| Thay đổi công suất do nhiệt độ (±10 D) | khoảng 0.25 D |
| Thể tích lớp phim nước mắt dưới kính | tài liệu không nêu (có thể lên tới 10 μl) |
| Thay đổi công suất do lớp phim nước mắt | lên tới -2.00 D (tùy độ dày kính) |
Bình luận: Thông tin theo Charman (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các thay đổi công suất trên mắt thường được bù trừ bằng cách thử kính (trial lens fitting) để đạt trạng thái cân bằng trước khi kê đơn. Hạn chế của các mô hình lý thuyết là chưa tính toán đầy đủ tương tác giữa kính-mi mắt và sự thay đổi độ ẩm cá thể.
Quang sai và hiệu suất thị giác
Quang sai cầu (spherical aberration) là quang sai quan trọng nhất đối với kính tiếp xúc đối xứng xoay. Khác với kính gọng, quang sai cầu của kính tiếp xúc có tác động lớn nhất khi đồng tử giãn (điều kiện ánh sáng yếu). Việc thiết kế kính phi cầu (aspheric lenses) nhằm mục đích cân bằng quang sai của kính với quang sai của mắt để đạt hệ thống tối ưu. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy không có một thiết kế kính phi cầu cố định nào phù hợp cho tất cả bệnh nhân do sự khác biệt cá thể về quang sai bậc cao (higher-order aberrations). Độ nhạy tương phản (contrast sensitivity) có thể cải thiện khi chọn đúng mức quang sai cầu, nhưng mức cải thiện thường không vượt quá 0.2 log units.
Thách thức trong tùy chỉnh kính tiếp xúc
Việc tùy chỉnh kính tiếp xúc (customized soft contact lenses) để triệt tiêu hoàn toàn quang sai bậc cao đòi hỏi kính phải ổn định, không xoay hoặc dịch chuyển trên mắt. Các giới hạn cho phép đối với đồng tử 6.5 mm là khoảng 10° xoay và 0.5 mm dịch chuyển. Hiện nay, việc sử dụng máy đo quang sai (aberrometer) lâm sàng giúp hiểu rõ hơn về tương tác giữa kính và mắt. Tuy nhiên, đối với đa số bệnh nhân, việc đảm bảo kính không làm tăng thêm quang sai (zero spherical aberration) có thể thực tế hơn là cố gắng tùy chỉnh hoàn hảo.
Bình luận: Việc tùy chỉnh kính tiếp xúc hiện nay chủ yếu tập trung vào các trường hợp bệnh lý giác mạc như giác mạc chóp (keratoconus). Đối với mắt bình thường, lợi ích lâm sàng của kính phi cầu so với kính cầu truyền thống vẫn còn hạn chế.
- Ưu tiên thử kính (trial lens fitting) để đánh giá thay đổi công suất thực tế trên mắt thay vì chỉ dựa vào công suất đo ngoài mắt.
- Cân nhắc sử dụng kính phi cầu cho bệnh nhân có quang sai cầu cao, đặc biệt trong điều kiện ánh sáng yếu (mesopic).
- Lưu ý rằng kính hydrogel có thể gây biến dạng giác mạc (corneal warpage) ở một nhóm nhỏ bệnh nhân theo thời gian.
- Không kỳ vọng cải thiện thị lực tối đa (high-contrast acuity) đáng kể với kính phi cầu, lợi ích chủ yếu nằm ở độ nhạy tương phản.
Tài liệu tham khảo:
W Neil Charman, 2018, Soft Lens Optics, Contact Lens Practice, 68-72.