Dữ liệu từ Morgan et al. (2016) cho thấy tỷ lệ kê đơn kính tiếp xúc cứng (rigid lenses) trên toàn cầu đạt 6% vào năm 2015, phản ánh vai trò quan trọng của loại kính này trong việc điều chỉnh các trường hợp biến dạng giác mạc (corneal distortion) như keratoconus. Mặc dù công nghệ sản xuất đã phát triển vượt bậc trong hơn 130 năm qua, việc chế tạo kính cứng vẫn đòi hỏi sự chính xác cao về kỹ thuật và kiểm soát vật liệu.
Nguyên liệu thô
Nguyên liệu thô được cung cấp dưới dạng các nút hình trụ (buttons) với đường kính 12,7 mm và độ dày khoảng 4,3 mm. Các vật liệu 'siêu' thấm khí (super gas permeable) hiện nay có giá trị Dk trên 150 Barrers. Việc lựa chọn vật liệu phụ thuộc vào nhu cầu lâm sàng, trong đó tính thấm oxy là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, các phòng thí nghiệm cần cân nhắc đến khả năng gia công (machinability) của vật liệu, vì một số loại dễ bị suy giảm chất lượng bề mặt hơn khi chịu cùng quy trình sản xuất. Các máy tiện hiện đại sử dụng hệ thống điều khiển máy tính tinh vi, các thanh trượt thủy tĩnh (hydrostatic X,Y slides) và trục quay đệm khí (air-bearing spindles) để đảm bảo độ chính xác.
Tạo bề mặt sau của kính
Quá trình tạo bề mặt sau bắt đầu bằng việc cố định nút kính vào một giá đỡ (dolly) và kẹp vào máy tiện. Việc giảm thiểu áp lực khi cố định nút kính vào mâm cặp (collet) giúp tăng độ chính xác của bán kính vùng quang học sau (back optic zone radius). Một dụng cụ kim cương (diamond-tipped tool) được sử dụng để cắt bề mặt sau. Việc quản lý phoi (swarf) và bề mặt được tối ưu hóa bằng cách sử dụng chất lỏng cắt (cutting fluids) để làm mát và hỗ trợ loại bỏ phoi. Các máy tiện tốt nhất có thể đạt độ nhám bề mặt (surface roughness - Ra) từ 3–8 nm. Sau khi cắt, bề mặt được đánh bóng trong khoảng 5–30 giây.
Tạo bề mặt trước của kính
Để tạo bề mặt trước, nút kính được gắn vào một giá đỡ (arbour) thông qua quá trình gọi là blocking. Giá đỡ được làm nóng đến khoảng 80°C để áp dụng sáp nóng chảy hoặc keo nhạy tia UV. Sau khi căn tâm, độ dày của nút kính được xác định bằng thước đo độ dày điều khiển bằng máy tính. Các đường cắt tăng dần được thực hiện bằng dụng cụ kim cương. Bề mặt trước sau đó được đánh bóng bằng miếng đệm mềm với hợp chất đánh bóng gốc nước trong khoảng 30 giây đến 2 phút.
Khắc, đánh dấu và tạo lỗ thông khí
Trong giai đoạn này, kính có thể được khắc hoặc đánh dấu bằng thiết bị pantographic, sử dụng khuôn mẫu thép không gỉ để khắc các ký tự như 'R' (phải) hoặc 'L' (trái), bán kính vùng quang học sau, đường kính tổng hoặc mã nhận dạng. Nếu có yêu cầu, các lỗ thông khí (fenestrations) nhỏ có thể được tạo bằng laser trên kính đã hoàn thiện. Cả hai bề mặt kính sau đó được đánh bóng thủ công nhẹ nhàng.
Đánh bóng cạnh và kiểm tra cuối cùng
Kính được tháo khỏi giá đỡ bằng phương pháp siêu âm hoặc thủ công, sau đó rửa sạch bằng chất tẩy rửa. Đánh bóng cạnh được thực hiện bằng máy đánh bóng, nơi kính được giữ bằng lực hút chân không và xoay trên miếng đệm đánh bóng để tạo ra cạnh tròn, mịn. Sau khi đánh bóng, các cạnh được kiểm tra bằng kính lúp cầm tay 10×. Các thông số chính như công suất, bán kính vùng quang học sau, đường kính tổng, đường kính vùng quang học và độ dày được kiểm tra để đảm bảo nằm trong dung sai cho phép. Proctor (1997) khuyến cáo nên ngâm kính trong 24 giờ trước khi kiểm tra thông số để ổn định sự thay đổi hình dạng do hydrat hóa.
Sản xuất kính cứng chuyên dụng
Các máy tiện điều khiển bằng máy tính (computer numerically controlled lathes) cho phép cắt hầu như bất kỳ đường cong nào. Đối với kính cứng toric, việc tạo bề mặt toric có thể thực hiện bằng cách tiện trực tiếp bằng dụng cụ fly-cutter hoặc kỹ thuật uốn (crimping). Kỹ thuật crimping bao gồm việc uốn cong nút kính đã được gia công mỏng (khoảng 0,20 mm) trong một kẹp đặc biệt trước khi cắt bề mặt cầu, giúp tạo ra hình dạng toric khi kính trở lại trạng thái tự nhiên. Các thiết kế hình học đảo ngược (reverse-geometry) hiện nay cho phép tạo ra các đường cong ngoại vi dốc hơn, hỗ trợ cho orthokeratology.
Quy định ngành và Kết luận
Tại châu Âu, việc sản xuất kính tiếp xúc phải tuân thủ Chỉ thị về Thiết bị Y tế (Medical Devices Directive) và sản phẩm phải có dấu CE. Các nhà sản xuất phải đăng ký với các cơ quan thông báo (notified bodies), thực hiện hệ thống chất lượng như ISO 9002 và các kiểm soát bổ sung theo EN 46002. Mặc dù sản xuất kính cứng đòi hỏi nhiều lao động và chi phí cao, nhưng nhu cầu lâm sàng vẫn tồn tại, đặc biệt là từ các bệnh nhân cần các thiết kế chuyên biệt.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Đường kính nút kính thô | 12,7 mm |
| Độ dày nút kính thô | 4,3 mm |
| Độ nhám bề mặt (Ra) | 3–8 nm |
| Thời gian đánh bóng bề mặt sau | 5–30 giây |
| Thời gian đánh bóng bề mặt trước | 30 giây đến 2 phút |
| Nhiệt độ làm nóng giá đỡ (arbour) | 80°C |
| Độ dày nút kính khi uốn (crimping) | 0,20 mm |
| Tỷ lệ kê đơn kính cứng tại Anh (1996) | 22% |
| Tỷ lệ kê đơn kính cứng tại Anh (2005) | 4% |
| Tỷ lệ kê đơn kính cứng toàn cầu (2015) | 6% |
Bình luận: Thông tin theo Efron (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các số liệu về tỷ lệ kê đơn kính cứng cho thấy xu hướng giảm mạnh theo thời gian, phản ánh sự thống trị của kính tiếp xúc mềm. Việc sản xuất kính cứng đòi hỏi sự kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt để tránh hiện tượng nứt vỡ bề mặt (crazing). Cần lưu ý rằng các sai số nhỏ trong quá trình gia công có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của bán kính vùng quang học, do đó việc kiểm tra sau khi hydrat hóa là bước bắt buộc để đảm bảo chất lượng lâm sàng.
- Luôn ngâm kính cứng trong dung dịch ít nhất 4 giờ trước khi cấp phát cho bệnh nhân để đảm bảo độ thấm ướt bề mặt tối ưu.
- Kiểm tra kỹ các thông số kính (công suất, bán kính, đường kính) sau khi kính đã hydrat hóa hoàn toàn (khuyến cáo 24 giờ) để tránh sai số do hiện tượng phẳng hóa.
- Sử dụng kính lúp cầm tay 10× để kiểm tra chất lượng cạnh kính trước khi cấp phát, đảm bảo cạnh kính mịn và tròn để tăng sự thoải mái cho bệnh nhân.
- Đối với các thiết kế kính cứng chuyên dụng, cần hiểu rõ quy trình sản xuất để tư vấn cho bệnh nhân về thời gian đặt hàng và tính chất đặc thù của vật liệu.
Tài liệu tham khảo:
Efron, N., 2018, Rigid Lens Manufacture, Contact Lens Practice, 3rd Edition, pp. 123-129.