Các nghiên cứu tổng quan về hình ảnh học đa phương thức, bao gồm Optical Coherence Tomography Angiography (OCTA), đã xác định các đặc điểm hình thái học quan trọng của tân mạch hắc mạc (CNV) trong các bệnh lý như vệt dạng mạch (angioid streaks) và vỡ hắc mạc (choroidal rupture). Việc nhận diện sớm các tiền chất tân mạch thông qua OCTA giúp cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân, đặc biệt khi các phương pháp chẩn đoán truyền thống như chụp mạch huỳnh quang (FA) gặp hạn chế do hiện tượng rò rỉ hoặc che lấp bởi các tổn thương nền.
Vệt dạng mạch (Angioid Streaks)
Vệt dạng mạch là các tổn thương tuyến tính, màu đỏ, xuất phát từ đĩa thị, đại diện cho sự nứt vỡ của màng Bruch do quá trình vôi hóa quá mức lớp đàn hồi. Biến chứng nguy hiểm nhất là tân mạch hắc mạc quanh gai hoặc tại hoàng điểm, xảy ra ở khoảng 42–84% các trường hợp. Trên OCTA, các vệt này biểu hiện dưới dạng các đường phân nhánh giảm tín hiệu trong phân đoạn mao mạch hắc mạc. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra sự hiện diện của mạng lưới mạch máu sâu bất thường (irregular deep vascular network) như một yếu tố nguy cơ dự báo tân mạch hoạt động. Mạng lưới này xuất hiện trên OCTA như một tổn thương dạng mao mạch rối, tăng tín hiệu, lấp đầy các khoảng trống giữa các vệt ở võng mạc ngoài. Mặc dù có sự tranh luận về việc liệu đây là giai đoạn tiền tân mạch hay là một thực thể bệnh lý riêng biệt, các bằng chứng cho thấy sự liên quan mật thiết giữa cấu trúc này và sự phát triển của tân mạch hắc mạc.
Đặc điểm tân mạch hắc mạc liên quan đến vệt dạng mạch
Tân mạch hắc mạc liên quan đến vệt dạng mạch thường có hình thái rối, lỏng lẻo, kém xác định với các mạch máu tuyến tính dài, khác biệt với kiểu hình dạng mạng nhện hoặc hình quạt (sea-fan shape) thường thấy trong thoái hóa hoàng điểm tuổi già (nAMD). Loại 2 (tân mạch cổ điển) là phân nhóm phổ biến nhất, thường đi kèm với mô tăng tín hiệu và xuất tiết fibrin giữa biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) và võng mạc thần kinh. Ngược lại, loại 1 (tân mạch ẩn) thường có độ tăng tín hiệu trung bình, ít xuất tiết hơn và thị lực tốt hơn. Ngoài ra, bệnh lý mạch hắc mạc đa hình thái (polypoidal choroidal vasculopathy) cũng đã được ghi nhận trong mối liên hệ với vệt dạng mạch. Các nghiên cứu chỉ ra rằng tân mạch trong bệnh cảnh này có xu hướng lớn hơn so với tân mạch do AMD hoặc cận thị.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ biến chứng tân mạch | 42–84% các trường hợp |
| Loại tân mạch phổ biến nhất | Loại 2 (tân mạch cổ điển) |
| Đặc điểm hình thái OCTA | Rối, lỏng lẻo, kém xác định, mạch máu tuyến tính dài |
Bình luận: Thông tin theo Marques & Luís (2022); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc phân biệt giữa mạng lưới mạch máu sâu bất thường và tân mạch hoạt động trên OCTA vẫn còn là thách thức lâm sàng. Cần lưu ý rằng các đặc điểm hình thái trên OCTA có thể bị nhiễu bởi các xảo ảnh (artifacts) từ võng mạc ngoài.
Vỡ hắc mạc (Choroidal Rupture)
Vỡ hắc mạc là sự đứt gãy của RPE, màng Bruch và mao mạch hắc mạc sau chấn thương đụng dập. Tân mạch hắc mạc là biến chứng phổ biến. Trên OCTA, vỡ hắc mạc xuất hiện như một vùng giảm tín hiệu tuyến tính và đều đặn của mao mạch hắc mạc. Tân mạch liên quan đến vỡ hắc mạc thường có hình thái rối, tăng tín hiệu, được xác định rõ ràng, khác với hình dạng quạt trong nAMD. Một đặc điểm quan trọng là mô tân mạch thường nằm dọc theo hoặc băng qua vết vỡ hắc mạc mà không phụ thuộc vào hình dạng của vết vỡ, trái ngược với tân mạch trong vệt dạng mạch vốn tuân theo đường đi của các vệt. Việc theo dõi bằng OCTA giúp phát hiện sớm các biến chứng tân mạch và đánh giá tiến triển của bệnh.
- Sử dụng OCTA để tầm soát sớm tân mạch ở bệnh nhân vệt dạng mạch không triệu chứng.
- Chú ý hình thái mạch máu rối, lỏng lẻo trên OCTA như một dấu hiệu cảnh báo tân mạch.
- Phân biệt tân mạch loại 1 và loại 2 dựa trên mức độ tăng tín hiệu và xuất tiết trên OCT.
- Theo dõi sát các vùng vỡ hắc mạc bằng OCTA để phát hiện kịp thời sự hình thành tân mạch.
- Kết hợp đa phương thức hình ảnh học để tăng độ chính xác trong chẩn đoán và tiên lượng.
Tài liệu tham khảo:
Margarida Marques, Maria Elisa Luís, 2022, Other Diseases Associated with Choroidal Neovascularization, OCTA in Ophthalmology, 167-170.