Ứng dụng OCTA trong chẩn đoán và theo dõi cận thị nặng và tân mạch hắc mạc

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Cận thị nặng (high myopia) được định nghĩa bởi Yannuzzi et al (2019) là tình trạng sai lệch khúc xạ tương đương cầu (spherical equivalent) ≥ 6.00 diop âm khi điều tiết được thả lỏng. Nghiên cứu tổng quan này đánh giá vai trò của chụp mạch cắt lớp quang học (Optical Coherence Tomography Angiography - OCTA) trong việc làm sáng tỏ các cơ chế bệnh sinh vi mạch võng mạc và theo dõi các biến chứng như tân mạch hắc mạc (Choroidal Neovascularization - CNV) ở bệnh nhân cận thị nặng.

Đặc điểm vi mạch võng mạc trong cận thị nặng

Các nghiên cứu gần đây cho thấy cận thị nặng liên quan đến sự sụt giảm mật độ mạch máu tại đám rối mao mạch nông (Superficial Capillary Plexus - SCP) và đám rối mao mạch sâu (Deep Capillary Plexus - DCP). Li et al đã báo cáo rằng mật độ mạch máu nông (Superficial Vascular Density - SVD) và mật độ mạch máu sâu (Deep Vascular Density - DVD) giảm đáng kể ở nhóm cận thị và có tương quan nghịch với chiều dài trục nhãn cầu (Axial Length - AL). Ucakt et al so sánh mắt cận thị nặng với nhóm chứng và xác nhận sự sụt giảm SVD và DVD, đồng thời ghi nhận sự giảm độ dày lớp sợi thần kinh võng mạc (Retinal Nerve Fiber Layer - RNFL) và lớp tế bào hạch (Ganglion Cell Layer - GCL). Đáng chú ý, Fan et al phát hiện SVD có liên quan đến độ dày GCL, trong khi mật độ mạch máu tại vùng đĩa thị không có sự khác biệt giữa các nhóm và không liên quan đến AL hay RNFL. Các nghiên cứu như của Shimada et al sử dụng laser Doppler velocimetry cũng xác nhận lưu lượng máu võng mạc giảm do thu hẹp đường kính mạch máu.

Thay đổi tại lớp mao mạch hắc mạc

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh đã chứng minh sự giảm tưới máu mao mạch hắc mạc (choriocapillaris) song hành với giảm tưới máu võng mạc ở bệnh nhân cận thị nặng. Devarajan et al đã nghiên cứu các lớp cụ thể của hắc mạc ở người trẻ tuổi cận thị nặng và phát hiện rằng những mắt cận thị cực độ (extreme myopia) có các lớp mạch máu mỏng hơn và phân nhánh mạch máu nhiều hơn so với nhóm cận thị nặng thông thường. Al-Sheikh et al cũng ghi nhận sự gia tăng diện tích các khoảng trống dòng chảy (flow voids) trong tuần hoàn hắc mạc và độ dày hắc mạc thấp hơn ở mắt cận thị so với nhóm chứng.

Tân mạch hắc mạc cận thị

Tân mạch hắc mạc cận thị (myopic CNV) là biến chứng phổ biến, ảnh hưởng từ 5% đến 11% bệnh nhân cận thị nặng. Đây là nguyên nhân gây tân mạch hắc mạc thường gặp nhất trước thập kỷ thứ năm của cuộc đời. So với tân mạch hắc mạc trong thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD), tân mạch hắc mạc cận thị thường ít phù võng mạc, ít dịch dưới võng mạc và ít bong biểu mô sắc tố hơn, kích thước nhỏ hơn và nhu cầu điều trị anti-VEGF thấp hơn. OCTA cho thấy độ nhạy trong phát hiện tân mạch hắc mạc cận thị từ 90% đến 94%, so với 95% của chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography - FA). Độ đặc hiệu của OCTA đạt 93.75%. Tân mạch hắc mạc cận thị thường là loại 2 (classic trên FA), nằm phía trên biểu mô sắc tố võng mạc (RPE), giúp OCTA hiển thị mạng lưới mạch máu rõ ràng hơn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mắc CNV ở cận thị nặng5% đến 11%
Độ nhạy OCTA phát hiện CNV90% đến 94%
Độ nhạy FA phát hiện CNV95%
Độ đặc hiệu OCTA93.75%
Độ nhạy OCT B-scan phát hiện hoạt tính CNV97.0%
Bình luận: Thông tin theo [Vaz & Picoto, 2022]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. OCTA là công cụ không xâm lấn hữu ích, tuy nhiên cần lưu ý các lỗi phân đoạn (segmentation errors) và tạo ảnh giả (artifacts) ở bệnh nhân có staphyloma hoặc cố định kém. Việc chỉnh tiêu cự thủ công và kết hợp với OCT B-scan là cần thiết để tăng độ chính xác trong đánh giá hoạt tính tân mạch.

Các điểm thay đổi thực hành lâm sàng:

  • Sử dụng OCTA như công cụ đầu tay để đánh giá mật độ mạch máu võng mạc và hắc mạc ở bệnh nhân cận thị nặng.
  • Ưu tiên OCTA thay thế FA để theo dõi tân mạch hắc mạc nhằm tránh nguy cơ phản ứng phản vệ do thuốc nhuộm.
  • Thực hiện chỉnh sửa phân đoạn thủ công và tối ưu hóa tiêu cự khi chụp OCTA cho bệnh nhân có staphyloma hoặc thị lực kém.
  • Kết hợp hình ảnh dòng chảy chức năng và OCT B-scan để đánh giá hoạt tính của tân mạch hắc mạc cận thị.
  • Nhận diện các dấu hiệu hình thái như dạng "medusa" hoặc "sea fan" trên OCTA để xác định tân mạch hắc mạc đang hoạt động.

Tài liệu tham khảo:

Fernanda Vaz, Maria Picoto, 2022, 13. High Myopia, OCTA in Ophthalmology, 163-166.

Xem thêm