Tại hội nghị thường niên lần thứ 84 của AIOS năm 2026, các chuyên gia đã thảo luận về việc quản lý các trường hợp đục thủy tinh thể phức tạp, không phải là các ca thường quy. Các tình huống lâm sàng bao gồm bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật khúc xạ, glaucoma, bất thường giác mạc và mắt chứa dầu silicone, gây khó khăn cho việc tính toán công suất IOL và lập kế hoạch phẫu thuật.
Quản lý đục thủy tinh thể kèm sẹo giác mạc
Đối với các trường hợp đục thủy tinh thể kèm sẹo giác mạc, việc đánh giá mức độ đục là bước đầu tiên. Nếu sẹo ở mức độ nebular, phẫu thuật phaco thường quy có thể được thực hiện, kết hợp với IOL toric nếu có loạn thị đều. Nếu sẹo dày hơn và đục thủy tinh thể tiến triển, phẫu thuật phaco nên được ưu tiên trước, sau đó mới xử lý giác mạc. Trong trường hợp sẹo lớn và đục thủy tinh thể tiến triển, thủ thuật ba thành phần (triple procedure) được cân nhắc. Đối với sẹo lớn nhưng đục thủy tinh thể chưa tiến triển, phẫu thuật ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK) được thực hiện trước, sau đó đợi khoảng 1 năm để tháo chỉ và ổn định loạn thị trước khi phẫu thuật thủy tinh thể. Việc sử dụng nhuộm bao bằng trypan blue được khuyến cáo để cải thiện khả năng quan sát.
Quản lý đục thủy tinh thể kèm bệnh lý nội mô giác mạc
Trong các trường hợp loạn dưỡng nội mô Fuchs (Fuchs' endothelial dystrophy), việc đánh giá nội mô bằng đếm tế bào nội mô (specular microscopy) và đo độ dày giác mạc (pachymetry) là bắt buộc. Ngưỡng tế bào nội mô được tác giả nêu là 800 tế bào/mm2. Nếu mật độ tế bào > 800 tế bào/mm2, phẫu thuật phaco có thể được thực hiện với sự bảo vệ nội mô bằng chất nhầy (viscoelastic) loại phân tán (dispersive). Nếu mật độ < 800 tế bào/mm2 hoặc bệnh nhân có triệu chứng, phẫu thuật kết hợp phaco và DSEK (Descemet Stripping Endothelial Keratoplasty) được chỉ định. Phẫu thuật SICS (Small Incision Cataract Surgery) cũng được đề xuất như một lựa chọn an toàn hơn cho nội mô trong các trường hợp đục cứng.
Quản lý đục thủy tinh thể kèm Glaucoma
Đối với bệnh nhân glaucoma đã kiểm soát tốt nhãn áp, phẫu thuật phaco đơn thuần thường được ưu tiên. Nếu cần phẫu thuật kết hợp, các vết mổ nên được thực hiện ở các vị trí riêng biệt. Đối với glaucoma góc đóng, việc đánh giá bằng OCT phân đoạn trước (Anterior Segment OCT) giúp xác định độ dày thủy tinh thể và độ võng thủy tinh thể (lens vault). Các dấu hiệu như hội chứng Mount Fujiyama được ghi nhận là chỉ định cho việc lấy thủy tinh thể để làm sâu tiền phòng. Các kỹ thuật phẫu thuật glaucoma xâm lấn tối thiểu (MIGS) như GATT (Gonioscopy-Assisted Transluminal Trabeculotomy) đang cho thấy kết quả khả quan.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Ngưỡng tế bào nội mô | 800 tế bào/mm2 |
| Độ dày thủy tinh thể (ngưỡng) | > 4.7 hoặc 4.8 mm |
| Độ võng thủy tinh thể (ngưỡng) | > 0.8 hoặc 0.9 mm |
| Thời gian theo dõi MIGS | 3 năm (thực tế), báo cáo lên đến 5 năm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, GP47; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khuyến cáo về việc sử dụng chất nhầy phân tán và giảm áp lực thủy động lực học (fluidics) là kinh nghiệm lâm sàng quan trọng để bảo vệ nội mô. Việc lựa chọn giữa phaco và SICS phụ thuộc vào độ cứng nhân và kinh nghiệm phẫu thuật viên.
- Luôn kiểm tra nội mô giác mạc trên đèn khe trước khi phẫu thuật thủy tinh thể.
- Sử dụng chất nhầy phân tán (dispersive OVD) để bảo vệ nội mô trong các ca có nguy cơ cao.
- Ưu tiên phẫu thuật phaco đơn thuần nếu nhãn áp glaucoma đã được kiểm soát tốt.
- Cân nhắc kỹ lưỡng việc sử dụng IOL đa tiêu cự ở bệnh nhân có tổn hại thị trường do glaucoma.
- Sử dụng các công thức tính IOL hiện đại (như Barrett True K) cho mắt đã phẫu thuật khúc xạ.
Tài liệu tham khảo:
AIOS, 2026, AIOC 2026 GP47 Current Concept Phaco Challenges Brain Storming, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: du4hKOhgCAs.