Dữ liệu từ nghiên cứu FDA submission cho thấu kính nội nhãn (phakic intraocular lens - pIOL) Artisan cho thấy kết quả lâm sàng khả quan trong việc điều trị tật khúc xạ cận thị. Đây là một phương pháp phẫu thuật có tính chính xác và dự đoán cao, với 63% mắt đạt mức điều chỉnh trong khoảng 0.5 D so với mục tiêu và 87% mắt đạt mức điều chỉnh trong khoảng 1.0 D so với mục tiêu.
Giới thiệu
Phẫu thuật khúc xạ bằng laser như LASIK, PRK và LASEK đã phổ biến trong thập kỷ qua, tuy nhiên vẫn tồn tại các hạn chế về độ dày giác mạc và mức độ loạn thị cao. Thấu kính nội nhãn tiền phòng (anterior chamber phakic intraocular lens) cung cấp giải pháp thay thế khi bảo tồn được cấu trúc giác mạc. Các biến chứng tiềm ẩn của phẫu thuật này bao gồm viêm nội nhãn (endophthalmitis), tổn thương nội mô giác mạc, bong võng mạc, glôcôm và đục thủy tinh thể. Việc lựa chọn bệnh nhân kỹ lưỡng và tư vấn đầy đủ là yếu tố then chốt để đạt được kết quả thành công.
Các loại thấu kính
Thấu kính nội nhãn tiền phòng được phân loại thành loại hỗ trợ góc tiền phòng (angle-supported) hoặc cố định vào mống mắt (iris-fixated). Các mẫu hỗ trợ góc bao gồm Vivarte, NuVita và Acrys of phakic IOL. Thấu kính Artisan/Verisyse là loại cố định vào mống mắt, được làm từ vật liệu PMMA hoặc acrylic. Artisan/Verisyse hiện là thấu kính nội nhãn tiền phòng duy nhất được FDA phê duyệt tại Hoa Kỳ cho điều trị cận thị từ -5.00 D đến -20.00 D, với loạn thị không quá +2.50 D tại mặt phẳng kính đeo.
Đánh giá tiền phẫu
Bệnh nhân phải từ 21 tuổi trở lên, không mang thai hoặc đang cho con bú. Độ sâu tiền phòng (anterior chamber depth) phải lớn hơn 3.2 mm và cấu hình mống mắt phải bình thường. Các chống chỉ định bao gồm: đục thủy tinh thể, bong võng mạc hoặc tiền sử gia đình, đồng tử bất thường, giác mạc bất thường, mật độ tế bào nội mô dưới 2000 tế bào/mm2, tiền phòng quá nông và nhãn áp (IOP) trên 21 mmHg. Bệnh nhân cần có sự ổn định khúc xạ trong 6 tháng trước phẫu thuật, được định nghĩa là thay đổi tương đương cầu (spherical equivalent) dưới 0.50 D.
Kỹ thuật phẫu thuật
Phẫu thuật thường thực hiện dưới gây tê tại chỗ hoặc gây tê quanh nhãn cầu. Co đồng tử được tạo ra bằng pilocarpine tại chỗ. Hai đường rạch phụ (paracentesis) được tạo ở vị trí 10 và 2 giờ, sau đó tiền phòng được bơm chất nhầy (viscoelastic) loại kết dính (cohesive). Đường rạch chính được thực hiện ở vị trí 12 giờ. Quá trình enclavation (cố định mống mắt) được thực hiện bằng kim chuyên dụng tại vị trí 3 và 9 giờ. Vết mổ được đóng bằng chỉ 10-0 nylon hoặc chỉ tan. Sau phẫu thuật, bệnh nhân được quản lý bằng kháng sinh, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) và steroid tại chỗ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ đạt mục tiêu 0.5 D | 63% mắt |
| Tỷ lệ đạt mục tiêu 1.0 D | 87% mắt |
| Thị lực không kính 20/40 hoặc tốt hơn (3 năm) | 92% bệnh nhân |
| Thị lực không kính 20/20 hoặc tốt hơn (3 năm) | 44% bệnh nhân |
| Tỷ lệ bong võng mạc | 0.6% (4/662) |
| Tỷ lệ lệch thấu kính (IOL dislocation) | 0.8% (5/662) |
| Tỷ lệ can thiệp phẫu thuật lại | 4.2% (28/662) |
Kết quả và biến chứng
Dữ liệu cho thấy 96% bệnh nhân duy trì sự ổn định khúc xạ trong phạm vi ±1.0 D sau 3 năm. Nghiên cứu về độ nhạy tương phản (contrast sensitivity) cho thấy không có sự sụt giảm dưới điều kiện ánh sáng trung bình và ánh sáng mạnh. Các biến chứng chính bao gồm lệch thấu kính (0.8%), bong võng mạc (0.6%) và can thiệp phẫu thuật lại (4.2%). Tỷ lệ đục thủy tinh thể là 4.5%, trong đó 4 trường hợp có ý nghĩa lâm sàng và 3 trường hợp cần phẫu thuật lấy thủy tinh thể. Mất tế bào nội mô giác mạc là mối quan tâm lớn, với tỷ lệ mất trung bình 1.8% mỗi năm.
Bình luận: Thông tin theo [Lee & Herrygers, 2009]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của độ sâu tiền phòng đối với sự an toàn của nội mô giác mạc. Cần lưu ý rằng dữ liệu 3 năm có thể chưa phản ánh đầy đủ các biến chứng dài hạn như mất tế bào nội mô tiến triển.
- Đánh giá kỹ độ sâu tiền phòng (>3.2 mm) và mật độ tế bào nội mô trước phẫu thuật.
- Thực hiện cắt mống mắt ngoại vi (peripheral iridotomy) để phòng ngừa glôcôm do nghẽn đồng tử.
- Theo dõi định kỳ mật độ tế bào nội mô giác mạc sau phẫu thuật.
- Tư vấn rõ cho bệnh nhân về khả năng cần phẫu thuật bổ sung để điều chỉnh khúc xạ dư thừa.
Tài liệu tham khảo:
James Lee, Lisa Herrygers, 2009, Chapter 99: Anterior chamber phakic intraocular lens, Corneal Surgery, 897-902.