Nghiên cứu hồi cứu trên 122 mắt (Brunette và cộng sự, 1994) và 49 mắt (Lass và cộng sự, 1990) đã đánh giá kết quả phẫu thuật ghép giác mạc xuyên thấu kết hợp thay thế thủy tinh thể nhân tạo (IOL) ở bệnh nhân phù giác mạc dạng bọng (pseudophakic bullous keratopathy). Việc quản lý IOL trong quá trình ghép giác mạc là yếu tố then chốt, đặc biệt khi thiếu hỗ trợ bao thủy tinh thể.
Loại bỏ thủy tinh thể nhân tạo
Trong phẫu thuật ghép giác mạc, việc loại bỏ IOL tiền phòng (AC IOL) thường ít khó khăn hơn so với đường mổ tại rìa. Tuy nhiên, tình trạng xơ hóa quanh càng IOL (haptics) có thể gây khó khăn ngay cả khi tiếp cận theo phương pháp "open sky". Đối với IOL tiền phòng, các càng có thể được cắt bằng kéo Westcott hoặc dụng cụ cắt càng. Nếu có dịch kính bám vào càng hoặc quang học, cần thực hiện cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) trước khi cắt càng. Chảy máu từ chân mống mắt có thể được kiểm soát bằng epinephrine 1:1000 hoặc thrombin. IOL hậu phòng (PC IOL) không cần loại bỏ trừ khi bị lệch tâm hoặc cần điều chỉnh độ hội tụ.
Kỹ thuật cố định củng mạc cho thủy tinh thể hậu phòng
Kỹ thuật này yêu cầu tạo các đường mở kết mạc khoảng 3 mm tại vị trí 2-8 giờ hoặc 4-10 giờ để tránh mạch máu thể mi. Vòng Flieringa được cố định bằng chỉ polyglactin 910 7-0 để hỗ trợ củng mạc. IOL hậu phòng được khuyến cáo là loại một mảnh, toàn bộ bằng PMMA, quang học lớn (6.5–7 mm) với các lỗ treo (eyelets) cách nhau 180°. Chỉ polypropylene 9-0 hai đầu kim được luồn qua lỗ treo, sau đó kim được đưa qua đồng tử, dưới mống mắt và xuyên qua rãnh thể mi, thoát ra củng mạc cách rìa phẫu thuật 0.75 mm. Sau khi cố định, nút chỉ được chôn dưới củng mạc hoặc kết mạc để giảm nguy cơ xói mòn.
Cố định rãnh thể mi ab externo
Kỹ thuật ab externo là một lựa chọn thay thế không cần vòng Flieringa. Một kim thẳng xuyên giác mạc với chỉ polypropylene 10-0 được đưa qua giường củng mạc song song với mống mắt, cách rìa 1.5 mm. Một kim 28-gauge được đưa vào từ phía đối diện để dẫn đường cho kim xuyên giác mạc. Quy trình này tạo ra một vòng chỉ căng từ rãnh thể mi này sang rãnh thể mi kia. Sau khi cắt bỏ nút giác mạc người nhận và thực hiện cắt dịch kính, các đầu chỉ được luồn qua lỗ treo của IOL chuyên dụng và cố định lại.
Biến chứng
Biến chứng xói mòn nút chỉ polypropylene qua kết mạc có thể dẫn đến viêm nội nhãn hoặc phát triển biểu mô. Tỷ lệ xói mòn được ghi nhận là 20% và 24% trong các nghiên cứu sử dụng lớp phủ kết mạc đơn thuần, giảm xuống 15% khi chôn nút chỉ dưới vạt củng mạc. Việc sử dụng các lỗ treo trên càng IOL cho phép tạo vòng chỉ liên tục và chôn nút chỉ dưới củng mạc, giúp loại bỏ gần như hoàn toàn nguy cơ này. Các biến chứng khác bao gồm lệch IOL và nghiêng IOL, vốn đã được giảm thiểu nhờ thiết kế IOL một mảnh bằng PMMA.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ ghép trong suốt (1 năm, AC IOL) | 80% (Brunette 1994), 88% (Lass 1990) |
| Tỷ lệ ghép trong suốt (1 năm, PC IOL) | 90% (Brunette 1994), 96% (Lass 1990) |
| Tăng nhãn áp ≥ 5 mmHg (AC IOL) | 30% (Brunette 1994) |
| Tăng nhãn áp ≥ 5 mmHg (PC IOL) | 5% (Brunette 1994) |
| Xói mòn nút chỉ (kết mạc) | 20% - 24% |
| Xói mòn nút chỉ (vạt củng mạc) | 15% |
Bình luận: Thông tin theo [Lindquist, 2009]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc chuyển từ chỉ 10-0 sang 9-0 để giảm nguy cơ thoái hóa chỉ và lệch IOL muộn. Cần lưu ý rằng kỹ thuật cố định củng mạc đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và hiểu biết về giải phẫu rãnh thể mi để tránh tổn thương mạch máu thể mi.
- Ưu tiên sử dụng IOL hậu phòng một mảnh bằng PMMA có lỗ treo để tăng độ ổn định.
- Sử dụng chỉ polypropylene 9-0 thay vì 10-0 để giảm nguy cơ đứt chỉ và lệch IOL muộn.
- Luôn chôn nút chỉ dưới củng mạc hoặc vạt củng mạc để ngăn ngừa xói mòn kết mạc và viêm nội nhãn.
- Thực hiện cắt dịch kính kỹ lưỡng trước khi đặt IOL để giảm nguy cơ phù hoàng điểm dạng nang.
Tài liệu tham khảo:
Thomas D. Lindquist, 2009, Intraocular lens replacement in pseudophakic bullous keratopathy: scleral-fixated type, Corneal Surgery, 415-420.